Ուքրանիա
English: Ukraine

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Երկիր

Ուքրանիա (ուքր.՝ Україна, [ukrɑˈjinɑ]), պետութիւն Արեւելեան Եւրոպայի մէջ։ Ուքրանիան հիւսիսէն եւ հիւսիս արեւելքէն սահմանակից է Ռուսիոյ, հիւսիս արեւմուտքէն՝ Բելառուսին, արեւմուտքէն՝ Լեհաստանին, Սլովակիայինեւև Հունգարիային, հարաւ արեւմուտքէն՝ Մոլդովային, հարաւէն եւ հարաւ արեւելքէն համապատասխանաբար Սեւ Ծովուն եւ Ազովի Ծովուն։ Ան 603, 628 քմ² ցուցանիշով Եւրոպային հարակից երկրներու մէջ Ռուսիոյ Դաշնութենէն ետք երկրորդն է իր տարածքով։[1][2][3]

Համաձայն տարածուած եւ հիմնաւոր տեսութեան Կիեւյան Ռուսիայի պետութիւնը հիմնադրուած է Վարանգեաններու կողմէն 9-րդ դարուն, որպէս պատմականօրէն հաստատագրուած առաջին արեւելեան սլաւոնական պետութիւնը։ Ան ասպարէզ եկաւ Միջին դարերուն որպէս հզոր պետութիւն, սակայն 12-րդ դարուն փլուզուեցաւ։ 14-րդ դարու կէսերուն Ուքրանական տարածքները երեք արտաքին ոյժերու տիրապետութեան տակ էին՝ Ոսկէ Հորդա, Լիտուական Մեծ Դքսութիւն եւ Լեհաստանի թագաւորութիւն։[4] Հիւսիսային Մեծ Պատերազմէն ետք (1700–1721), Ուքրանիան բաժնուեցաւ մի քանի ռեգիոնալ ոյժերու միջեւ։ 19-րդ դարուն Ուքրանիոյ գերակշռող մասը ինտեգրուած էր Ռուսական կայսրութեան մէջ, մնացած հատուածը Աւստրո-Հունգարիայի վերահսկողութեան տակ էր։Ռուսական յեղափոխութենէն ետք մշտական պատերազմական իրադարձութիւններուն հետեւած է 1917-1919 թթ. Ուքրանիոյ անկախութեան ճանաչման մի քանի միջազգային փորձ։1922 թ. Դեկտեմբերիջ 30-ին, Ուքրանական անկախութեան պատերազմէն կը կազմաորուի Ուքրանիոյ Խորհրդային Հանրապետութիւնը եւ կը դառնայ Խորհրդային Միութեան հիմնադիր հանրապետութիւններէն մէկը։ Ուքրանիոյ Խորհրդային Հանրապետութեան տարածքը ընդարձակուած էր արեւմուտքէն անմիջապէս II Համաշխարհային պատերազմէն առաջ եւ ետքը։ 1954 թ. Ուքրանիան ընդարձակուեցաւ դէպի հարաւ Ղրիմի փոխանցումով։ 1945-ին Ուքրանիոյ ԽՍՀ-ն դարձաւ Միաւորուած ազգերու կազմակերպութեան հիմնադիր անդամներէն մէկը։[5]

Ուքրանիան կրկին անկախացաւ 1991 թ., երբ Խորհրդային Միութիւնը փլուզուեցաւ։ Այդ փլուզումով սկսաւ անցումը շուկայական տնտեսութեան, որուն ընթացքին, Ուքրանիան շուրջ 8 տարի շարունակ հետընթաց ունեցաւ։[6] Այնուհետեւ յաջորդեց տնտեսական բարձրակարգ վերելքի ժամանակաշրջանը։ 2008–2009 թթ Ուքրանիան ընկղմուեցաւ ճգնաժամի մէջ։ ՀՆԱ-ն 2008 թ. գարունէն մինչեւ 2009 թ. գարունը նուազեց 20% -ով, այնուհետեւ կարգաւորուեցաւ։[7] Երկիրը ինչպէս նախկինին մէջ, կարեւոր դեր հը խաղայ հացահատիկի համաշխարհային շուկային մէջ եւ 2011 թ. տուեալներով հացահատիկի արտահանման ծաւալով աշխարհին մէջ երրորդն է։[8]

Ուքրանիան ունիտար պետութիւն է, բաղկացած 24 մարզերէ, մէկ ինքնավար հանրապետութենէն (Ղրիմ) եւ յատուկ կարգավիճակ ունեցող երկու քաղաքներէն. Կիեւ՝ մայրաքաղաք եւ ամենամեծ քաղաք եւ Սեւաստոպոլը, ուր վարձակալութեան պայմանագրով տեղակայուած է Ռուսիոյ Սեւծովեան նաւատորմը։ Ուրանիան կիսանախագահական համակարգով պետութիւն է առանձին օրենսդրական, գործադիր եւ դատական ճիւղերով։ Խորհրդային միութեան փլուզումէն ի վեր Ուքրանիան կը շարունակէ պահպանել իր դիրքերը որպէս Եւրոպայի մէջ, Ռուսիայէն ետք, երկրորդ մեծ սպառազինութիւն ունեցող պետութիւն։ Երկրին մէջ կը բնակին շուրջ 46 միլիոն մարդ, որուն 77.8 տոկոսը ուքրանիացիներ են, կ'ապրին նաեւ ռուսեր (17%), բելառուսներ եւ ռումնացիներ. Պաշտօնական լեզուն ուքրաներէնն է։ Ռուսերէնը նոյնպէս շատ տարածուած է։ Երկրին մէջ, գերակայող կրօնը Արևեւելեան Ուղղափառ քրիստոնէութիւնն է, որ նշանակալից ազդեցութիւն գործած է Ուկքրանական ճարտարապետութեան, գրականութեան եւ երաժշտութեան վրայ։

Բովանդակութիւն

Other Languages
Аҧсшәа: Украина
Acèh: Ukraina
адыгабзэ: Украинэ
Afrikaans: Oekraïne
Akan: Ukraine
Alemannisch: Ukraine
አማርኛ: ዩክሬን
aragonés: Ucraína
Ænglisc: Ucrægna
العربية: أوكرانيا
ܐܪܡܝܐ: ܐܘܩܪܐܝܢܐ
asturianu: Ucraína
авар: Украина
Aymar aru: Ukraniya
azərbaycanca: Ukrayna
تۆرکجه: اوکراین
башҡортса: Украина
Boarisch: Ukraine
žemaitėška: Okraėna
Bikol Central: Ukranya
беларуская: Украіна
беларуская (тарашкевіца)‎: Украіна
български: Украйна
भोजपुरी: यूक्रेन
Bislama: Ukraine
Bahasa Banjar: Ukraina
bamanankan: Ukrain
বাংলা: ইউক্রেন
བོད་ཡིག: ཨུཀ་རཡི་ནི།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: ইউক্রেন
brezhoneg: Ukraina
bosanski: Ukrajina
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Ukraine
буряад: Украина
català: Ucraïna
Chavacano de Zamboanga: Ucrania
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ukraine
нохчийн: Украина
Cebuano: Ukranya
Chamoru: Ukrania
ᏣᎳᎩ: ᏳᎧᎴᏂ
Tsetsêhestâhese: Ukraine
کوردی: ئوکراینا
corsu: Ucraina
qırımtatarca: Ukraina
čeština: Ukrajina
kaszëbsczi: Ùkrajina
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Оукраина
Чӑвашла: Украина
Cymraeg: Yr Wcráin
dansk: Ukraine
Deutsch: Ukraine
Zazaki: Ukrayna
dolnoserbski: Ukraina
डोटेली: युक्रेन
ދިވެހިބަސް: ޔުކްރެއިން
eʋegbe: Ukraine
Ελληνικά: Ουκρανία
English: Ukraine
Esperanto: Ukrainio
español: Ucrania
eesti: Ukraina
euskara: Ukraina
estremeñu: Ucrania
فارسی: اوکراین
Fulfulde: Ukrayiina
suomi: Ukraina
Võro: Ukraina
Na Vosa Vakaviti: Ukraine
føroyskt: Ukraina
français: Ukraine
arpetan: Ucrayena
Nordfriisk: Ukraine
furlan: Ucraine
Frysk: Oekraïne
Gaeilge: An Úcráin
Gagauz: Ukrayna
贛語: 烏克蘭
Gàidhlig: An Ucràin
galego: Ucraína
Avañe'ẽ: Ukyáña
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: युक्रेन
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌿𐌺𐍂𐌰𐌾𐌽𐌰
ગુજરાતી: યુક્રેન
Gaelg: Yn Ookraan
Hausa: Ukraniya
客家語/Hak-kâ-ngî: Ukraina
Hawaiʻi: ʻUkelena
עברית: אוקראינה
हिन्दी: युक्रेन
Fiji Hindi: Ukraine
hrvatski: Ukrajina
hornjoserbsce: Ukraina
Kreyòl ayisyen: Ikrèn
magyar: Ukrajna
հայերեն: Ուկրաինա
interlingua: Ukraina
Bahasa Indonesia: Ukraina
Interlingue: Ucraina
Igbo: Yukrain
Iñupiak: Ukraine
Ilokano: Ukrania
ГӀалгӀай: Украина
Ido: Ukraina
íslenska: Úkraína
italiano: Ucraina
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᑯᑯᓯ ᓄᓇ
日本語: ウクライナ
Patois: Yuukrien
la .lojban.: vurgu'e
Jawa: Ukraina
ქართული: უკრაინა
Qaraqalpaqsha: Ukraina
Адыгэбзэ: Украинэ
Kabɩyɛ: Ukurɛnɩ
Kongo: Uklenyi
Gĩkũyũ: Ukraine
қазақша: Украина
kalaallisut: Ukraine
ភាសាខ្មែរ: អ៊ុយក្រែន
ಕನ್ನಡ: ಯುಕ್ರೇನ್
한국어: 우크라이나
Перем Коми: Украина
къарачай-малкъар: Украина
kurdî: Ûkrayna
коми: Украина
kernowek: Ukrayn
Кыргызча: Украина
Latina: Ucraina
Ladino: Ukraina
Lëtzebuergesch: Ukrain
лезги: Украина
Lingua Franca Nova: Ucraina
Limburgs: Oekraïne
Ligure: Ucrainn-a
lumbaart: Ücraina
lingála: Ukraine
لۊری شومالی: اوکراین
lietuvių: Ukraina
latgaļu: Ukraina
latviešu: Ukraina
मैथिली: युक्रेन
мокшень: Украин
Malagasy: Okraina
олык марий: Украина
Māori: Ūkareinga
македонски: Украина
മലയാളം: ഉക്രൈൻ
монгол: Украин
मराठी: युक्रेन
кырык мары: Украина
Bahasa Melayu: Ukraine
Malti: Ukrajna
Mirandés: Oucránia
မြန်မာဘာသာ: ယူကရိန်းနိုင်ငံ
эрзянь: Украина
مازِرونی: اکراین
Dorerin Naoero: Ukraine
Napulitano: Ucraina
Plattdüütsch: Ukraine
Nedersaksies: Oekraïne
नेपाली: युक्रेन
नेपाल भाषा: युक्रेन
Nederlands: Oekraïne
norsk nynorsk: Ukraina
norsk: Ukraina
Novial: Ukraina
Nouormand: Ukraîne
occitan: Ucraïna
Livvinkarjala: Ukrainu
Oromoo: Yuukireen
ଓଡ଼ିଆ: ୟୁକ୍ରେନ
Ирон: Украинæ
ਪੰਜਾਬੀ: ਯੂਕਰੇਨ
Pangasinan: Ukraniya
Kapampangan: Ukranya
Papiamentu: Ukrania
Picard: Oucrinne
Pälzisch: Ukraine
Norfuk / Pitkern: Yukrayn
polski: Ukraina
Piemontèis: Ucrain-a
پنجابی: یوکرین
Ποντιακά: Ουκρανία
پښتو: اوکراین
português: Ucrânia
Runa Simi: Ukranya
rumantsch: Ucraina
romani čhib: Ukraina
română: Ucraina
armãneashti: Ucraina
tarandíne: Ucraine
русский: Украина
русиньскый: Україна
Kinyarwanda: Ikerene
саха тыла: Украина
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ
sardu: Ucraina
sicilianu: Ucraina
Scots: Ukraine
سنڌي: يوڪرين
davvisámegiella: Ukraina
srpskohrvatski / српскохрватски: Ukrajina
සිංහල: යුක්රේනය
Simple English: Ukraine
slovenčina: Ukrajina
slovenščina: Ukrajina
Gagana Samoa: Iukureini
chiShona: Ukraine
Soomaaliga: Yukrayn
shqip: Ukraina
српски / srpski: Украјина
Sranantongo: Ukrainakondre
SiSwati: IYukhureni
Sesotho: Ukraine
Seeltersk: Ukraine
Basa Sunda: Ukraina
svenska: Ukraina
Kiswahili: Ukraine
ślůnski: Ukrajina
தமிழ்: உக்ரைன்
తెలుగు: ఉక్రెయిన్
tetun: Ukránia
тоҷикӣ: Укроин
ትግርኛ: ዩክረይን
Türkmençe: Ukraina
Tagalog: Ukraine
Tok Pisin: Yukren
Türkçe: Ukrayna
Xitsonga: Ukraine
татарча/tatarça: Украина
chiTumbuka: Ukraine
Twi: Ukraine
тыва дыл: Украина
удмурт: Украина
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئۇكرائىنا
українська: Україна
اردو: یوکرین
oʻzbekcha/ўзбекча: Ukraina
Tshivenda: Ukraine
vèneto: Ucraina
vepsän kel’: Ukrain
Tiếng Việt: Ukraina
West-Vlams: Oekraïne
Volapük: Lukrayän
walon: Oucrinne
Winaray: Ukranya
Wolof: Ukreen
吴语: 乌克兰
isiXhosa: Ukraine
მარგალური: უკრაინა
ייִדיש: אוקראינע
Yorùbá: Ukréìn
Vahcuengh: Ukraine
Zeêuws: Oekraïne
中文: 乌克兰
文言: 烏克蘭
Bân-lâm-gú: Ukraina
粵語: 烏克蘭
isiZulu: IYukreyini