Նիգերիա

Federal Republic of Nigeria
Նիգերիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն
Նիգերիայի դրոշ
Դրոշ
Նիգերիայի զինանշանը
Զինանշան
Ազգային օրհներգ՝
Նիգերիայի Օրհներգ
Նիգերիայի դիրքը
Նիգերիայի տեղագրական քարտեզ
ՄայրաքաղաքԱբուջա
Ամենամեծ քաղաքԼագոս
Պետական լեզուներԱնգլերեն
ԿառավարումՆախագահական Հանրապետություն
 - ՆախագահՄուհհամադու Բուհարի
 - ՎարչապետՅեմի Օսինբաջո
Հիմնադրում
 - Անկախացումհոկտեմբերի 1 1963 
Տարածք
 - Ընդհանուր923,768 կմ²  (32-րդ)
 - Ջրային (%)1.4
Բնակչություն
 - 2015 նախահաշիվը183,528,800[1]  (7-րդ)
 - 2011 մարդահամարը165,822,576[2] 
 - Խտություն199 /կմ² (110-րդ)
515 /մղոն²
ՀՆԱ (ԳՀ)2012 գնահատում
 - Ընդհանուր$1,108.720 տրիլիոն[3] (76-րդ)
 - Մեկ շնչի հաշվով$6,204[4] (96-րդ)
ՀՆԱ (անվանական)2012 գնահատում
 - Ընդհանուր$515.431 միլիարդ[5] (80-րդ)
 - Մեկ շնչի հաշվով$2,884[6] (99-րդ)
Ջինի (2010)43.0[7] (բարձր
ՄԶՀ (2013)Green Arrow Up Darker.svg 0.504[8] (ցածր) (152th)
ԱրժույթՆայրա (NGN)
Ժամային գոտի+1
Ազգային դոմեն.ng
Հեռախոսային կոդ++234

Նիգերիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն (Federal Republic of Nigeria), պետություն Արևմտյան Աֆրիկայում։ Մտնում է Համագործակցության մեջ։ Սահմանակից է Բենինին, Նիգերին, Չադին և Կամերունին։ Հարավում ողողվում է Գվինեական ծոցի ջրերով։ Տարածությունը մոտ 923,8 հզ․ կմ2 է, բնակչությունը՝ 183,528,800[1] (2015)։ Մայրաքաղաքը՝ Աբուջա։ Վարչականորեն բաժանվում է 19 նահանգի։

Պատմություն

Բենին քաղաքի գրավումը 1668 թ.

Նիգերիայի տարածքում առաջին բնակավայրերը քարի դարից են։ Մ․ թ․ մոտ VIII—X դդ․ Նիգերիայի հյուսիսում կազմավորվել են հաուսա ժողովրդի քաղաք-պետությունները, նրանցից արևելք՝ Կանեմ Բորնու պետությունը, հարավում՝ Բենին թագավորությունը։ 1472-ին Նիգերիայի տարածքում հայտնվել են պորտուգալացիները, 1553-ին՝ անգլիացիները։

Գաղութացում

XIX դ․ կեսից մինչև XX դ․ սկիզբը Մեծ Բրիտանիան գաղութացրեց Նիգերիան (1914-ին ներկայիս Նիգերիայի տարածքը անվանվել է «Նիգերիա գաղութ և պրոտեկտորատ»)։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից (1914—1918) հետո Նիգերիայում առաջացան հասարակական-քաղաքական առաջին կազմակերպությունները։ Նիգերիայի անկախության համար պայքարը ղեկավարեց 1944-ին ստեղծված առաջին համանիգերիական քաղաքական կուսակցությունը՝ Նիգերիայի և Կամերունի Ազգային խորհուրդը (1962-ից՝ Նիգերիական քաղաքացիների ազգային խորհուրդ, ՆՔԱԽ), որը միավորեց մի քանի տասնյակ (երիտասարդական, կանանց, արհմիութենական) կազմակերպություն։ Հակագաղութպտիրակաև շարժումը չեզոքացնելու և պասակտելու նպատակով Մեծ Բրիտանիան 1947-ին Նիգերիան բաժանեց Հյուսիսային, Արևմտյան և Արևելյան մասերի։

Անկախացում

1958-ի հոկտեմբերին Լոնդոնի սահմանադրական կոնֆերանսում Նիգերիայի բոլոր շրջանների ներկայացուցիչները պահանջեցին անկախություն տալ Նիգերիային։ 1960հոկտեմբերի 1-ին Նիգերիան դարձավ անկախ պետություն։ Կառավարությունը անցկացրեց մի շարք միջոցառումներ երկրի տնտեսական և մշակութային հետամնացությունը հաղթահարելու համար։ 1963հոկտեմբերի 1-ից Նիգերիան հայտարարվեց ֆեդերատիվ հանրապետություն։ 1966հունվարի 15-ին տեղի ունեցավ զինվորական հեղաշրջում։ Կազմվեց ֆեդերալ զինվորական կառավարություն։ 1966մայիսին Նիգերիան հռչակվեց միացյալ պետություն, արգելվեց քաղաքական կուսակցությունների և կազմակերպությունների գործունեությունը։ Նիգերիայում առաջ եկավ անջատողական շարժում։ 1966հուլիսի 29-ին զինվորական նոր հեղաշրջումից հետո վերականգնվեց կառավարման ֆեդերալ ձևը։ 1966-ին Լագոսում հրավիրվեց համանիգերիական սահմանադրական կոնֆերանս՝ երկրի հետագա պետական կառուցվածքը որոշելու համար։ Սակայն Հյուսիսային Նիգերիայում անկարգությունների և Արևելյան Նիգերիայի ղեկավարության կողմից (որը վարում էր անջատողական քաղաքականություն) կոնֆերանսը բոյկոտելու հետևանքով հարցի լուծումը հետաձգվեց։ 1967-ի մայիսին Արևելյան Նիգերիայի ղեկավարությունը հայտարարեց Արևելյան Նիգերիայի անջատման և ինքնուրույն պետություն («Բիաֆրի Հանրապետություն») ստեղծելու մասին։ 1967-ի հուլիսին սկսվեց երկպառակտչական պատերազմ։ 1970-ի հունվարին անջատողականների ուժերը պարտվեցին։ 1970-ի հոկտեմբերին առաջ քաշվեց Նիգերիայի վերակառուցման և զարգացման ծրագիր։ 1975-ի հուլիսին զինվորական հեղաշրջմամբ իշխանության գլուխ անցած Մ․ Մոհամմեդի կառավարությունը առաջ քաշեց մինչև 1979-ը զինվորական կառավարումից աստիճանաբար քաղաքացիականի անցնելու ծրագիր։ 1976-ին Մ․ Մոհամմեդը սպանվեց։ Կառավարության գլուխ անցած Օ․ Օբասանջոն հաստատեց կառավարության որոշումը՝ 1979-ին անցնել քաղաքացիական վարչության, որը տեղի ունեցավ 1979-ի հոկտեմբերի 2-ին։ Կառավարությունը վարում է դրական չեզոքության քաղաքականություն, պայքարում Աֆրիկայում գաղութատիրության վերացման համար։ 1960-ից ՄԱԿ-ի անդամ է։ 1960-ին դիվանագիտական հարաբերություններ են հաստատվել Նիգերիայի և ԽՍՀՄ-ի միջև, կնքվել (1968) տնտեսական, առևտրական, մշակութային համաձայնագրեր։

Other Languages
Acèh: Nigeria
адыгабзэ: Нигерие
Afrikaans: Nigerië
Akan: Alata man
Alemannisch: Nigeria
አማርኛ: ናይጄሪያ
aragonés: Nicheria
Ænglisc: Nigeria
العربية: نيجيريا
অসমীয়া: নাইজেৰিয়া
asturianu: Nixeria
azərbaycanca: Nigeriya
تۆرکجه: نیجریه
башҡортса: Нигерия
Boarisch: Nigeria
žemaitėška: Nigerėjė
Bikol Central: Nigerya
беларуская: Нігерыя
беларуская (тарашкевіца)‎: Нігерыя
български: Нигерия
भोजपुरी: नाइजीरिया
Bahasa Banjar: Nigeria
bamanankan: Nijeria
བོད་ཡིག: ནི་ཇི་རི་ཡ།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: নাইজেরিয়া
brezhoneg: Nigeria
bosanski: Nigerija
буряад: Нигери
català: Nigèria
Chavacano de Zamboanga: Nigeria
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Nigeria
нохчийн: Нигери
Cebuano: Nigeria
ᏣᎳᎩ: ᏂᏥᎵᏯ
کوردی: نێجیریا
qırımtatarca: Nigeriya
čeština: Nigérie
Чӑвашла: Нигери
Cymraeg: Nigeria
dansk: Nigeria
Deutsch: Nigeria
Zazaki: Nicerya
dolnoserbski: Nigerija
डोटेली: नाइजेरिया
ދިވެހިބަސް: ނައިޖީރިއާ
eʋegbe: Naidzeria
Ελληνικά: Νιγηρία
English: Nigeria
Esperanto: Niĝerio
español: Nigeria
eesti: Nigeeria
euskara: Nigeria
estremeñu: Nigéria
فارسی: نیجریه
Fulfulde: Niiseriya
suomi: Nigeria
Võro: Nigeeriä
føroyskt: Nigeria
français: Nigeria
arpetan: Nig·èria
Nordfriisk: Nigeeria
Frysk: Nigearia
Gaeilge: An Nigéir
Gagauz: Nigeriya
贛語: 尼日利亞
Gàidhlig: Nìgeiria
galego: Nixeria
Avañe'ẽ: Nihéria
ગુજરાતી: નાઇજીરીયા
Gaelg: Yn Naigeer
Hausa: Nijeriya
客家語/Hak-kâ-ngî: Nigeria
עברית: ניגריה
हिन्दी: नाईजीरिया
Fiji Hindi: Nigeria
hrvatski: Nigerija
hornjoserbsce: Nigerija
Kreyòl ayisyen: Nijerya
magyar: Nigéria
interlingua: Nigeria
Bahasa Indonesia: Nigeria
Interlingue: Nigeria
Igbo: Naijiria
Ilokano: Nigeria
ГӀалгӀай: Нигери
Ido: Nigeria
íslenska: Nígería
italiano: Nigeria
Patois: Naijiiria
la .lojban.: nixerias
Basa Jawa: Nigéria
ქართული: ნიგერია
Qaraqalpaqsha: Nigeriya
Taqbaylit: Nijirya
Kabɩyɛ: Naajeeriya
Kongo: Nizeria
Gĩkũyũ: Nigeria
қазақша: Нигерия
ಕನ್ನಡ: ನೈಜೀರಿಯ
한국어: 나이지리아
kurdî: Nîjerya
kernowek: Nijeri
Кыргызча: Нигерия
Latina: Nigeria
Ladino: Nijeria
Lëtzebuergesch: Nigeria
лезги: Нигерия
Lingua Franca Nova: Nijeria
Luganda: Nigeria
Limburgs: Nigeria
Ligure: Nigeria
lumbaart: Nigeria
lingála: Nizeria
لۊری شومالی: نیجریٱ
lietuvių: Nigerija
latgaļu: Nigereja
latviešu: Nigērija
Malagasy: Nizeria
Baso Minangkabau: Nigeria
македонски: Нигерија
മലയാളം: നൈജീരിയ
монгол: Нигери
кырык мары: Нигери
Bahasa Melayu: Nigeria
Malti: Niġerja
مازِرونی: نیجریه
Nāhuatl: Nigeria
Plattdüütsch: Nigeria
Nedersaksies: Nigeria
नेपाली: नाइजेरिया
नेपाल भाषा: नाइजेरिया
Nederlands: Nigeria
norsk nynorsk: Nigeria
norsk: Nigeria
Novial: Nigeria
Sesotho sa Leboa: Nigeria
occitan: Nigèria
Livvinkarjala: Nigerii
ଓଡ଼ିଆ: ନାଇଜେରିଆ
Ирон: Нигери
ਪੰਜਾਬੀ: ਨਾਈਜੀਰੀਆ
Kapampangan: Nigeria
Papiamentu: Nigeria
Pälzisch: Nigeria
Norfuk / Pitkern: Niijiirya
polski: Nigeria
Piemontèis: Nigeria
پنجابی: نائیجیریا
português: Nigéria
Runa Simi: Niqirya
română: Nigeria
tarandíne: Nigerie
русский: Нигерия
русиньскый: Ніґерія
Kinyarwanda: Nijeriya
संस्कृतम्: नैजीरिया
саха тыла: Нигерия
sardu: Nigéria
sicilianu: Nigeria
Scots: Nigerie
davvisámegiella: Nigeria
Sängö: Nizerïa
srpskohrvatski / српскохрватски: Nigerija
Simple English: Nigeria
slovenčina: Nigéria
slovenščina: Nigerija
Gagana Samoa: Nigeria
chiShona: Nigeria
Soomaaliga: Nayjeeriya
shqip: Nigeria
српски / srpski: Нигерија
SiSwati: INayijeriya
Sesotho: Nigeria
Seeltersk: Nigeria
Basa Sunda: Nigéria
svenska: Nigeria
Kiswahili: Nigeria
ślůnski: Ńigeryjo
தமிழ்: நைஜீரியா
తెలుగు: నైజీరియా
тоҷикӣ: Нигерия
ትግርኛ: ናይጂሪያ
Türkmençe: Nigeriýa
Tagalog: Nigeria
Tok Pisin: Naijiria
Türkçe: Nijerya
Xitsonga: Nayjeriya
татарча/tatarça: Нигерия
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: نىگېرىيە
українська: Нігерія
oʻzbekcha/ўзбекча: Nigeriya
vèneto: Nigeria
vepsän kel’: Nigerii
Tiếng Việt: Nigeria
West-Vlams: Nigeria
Volapük: Nigeriyän
walon: Nidjeria
Winaray: Nigeria
Wolof: Niseeria
吴语: 尼日利亚
isiXhosa: INigeria
მარგალური: ნიგერია
ייִדיש: ניגעריע
Yorùbá: Nàìjíríà
Vahcuengh: Nizywlihya
Zeêuws: Niheria
中文: 奈及利亞
文言: 尼日利亞
Bân-lâm-gú: Nigeria
粵語: 尼日利亞
isiZulu: INigeria