Մանդարին

HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Մանդարին (այլ կիրառումներ)
Մանդարին
Satsuma mandarin.jpg

Մանդարին (ֆրանս.` mandarine, իսպան.` mandarin), սապատազգիների ընտանիքի (անգլ.՝Citrus) ցեղի մշտադալար բույս։ Ըստ որոշ հետազոտողների, մանդարինի բոլոր ձևերը պատկանում են մեկ տեսակի՝ սովորական մանդարինին (իսպ.՝C. reticulata), իսկ մյուսներն առանձնացնում են դրա մինչև 13 տեսակ։ Առավել տարածված է ճապոնական մանդարին (իսպ.՝C. unshiu), որը թույլ աճեցողությամբ, 2-3 մ բարձրության ծառ է։ Տերևները խոշոր են, օվալաձե, երբեմն՝ ծալքավոր, վերևի մակերեսը՝ մուգ կանաչ գույնի, թույլ զարգացած տերևակիցներով։ Ծաղիկները՝ երկսեռ, սպիտակ։ Ինքնափոշոտվող բույս է։ Պտուղները՝ տափակ-կլորավուն, կեղևը՝ կաշենման, հաստ, բաց նարնջագույն, հեշտությամբ անջատվում է պտղամսից, կազմված է առանձին բաժնյակներից (ճաղերից), որոնք պատված են շատ բարակ, սպիտակ, թելանման հավելվածքներով։ Հյութալի է, քաղցր, թթվաշ, հաճելի համով և բույրով։ Պարունակում է մինչև 12% շաքարներ, 0, 9-1, 0% կիարոնաթթու, 0, 45% պեկտինային նյութեր, ինչպես նաև հանքային նյութեր ու վիտամիններ։ Պտուղներն օգտագործվում են թարմ և վերամշակված վիճակում (հյութեր, մուրաբաներ)։

Աճում է արևադարձային և մերձարևադարձային այն շրջաններում, որտեղ ձմռանը ջերմաստիճանը -8 °C-ից ցածր չի լինում։ Բերք է տալիս տնկումից 3-4 տարի հետո։ Ապրում է 30-40 տարի։ Բազմանում է աչքապատվաստով, ինչպես նաև կտրոններով։ Որպես պատվաստակալ օգտագործվում է վայրի եռտերեային կիտրոնը (իսպ.՝C. trifoliata)։ Վեգետացիայի ընթացքում կարող է տալ 3-4 աճ։

Բուժիչ նշանակություն

Որպես դեղամիջոց օգտագործում են պտուղները, կեղևը՝ թարմ կամ չորացրած տեսքով։ Մանդարինը հարուստ է տարբեր վիտամիներով և արժեքավոր դիետիկ մթերք է։ Այն բարձրացնում է ախորժակը, կարգավորում է նյութափոխանակությունը և կազդուրում օրգանիզմը։ Մանդարինը նպաստում է աղեստամոքսային ուղու գալարակծկանքի թուլացմանը։ Դրա պտուղներն ունեն հակալնդախտային ազդեցություն։ Կեղևն օգտագործում են մարսողության, ախորժակի բարձրացման նպատակով։ Կոսմետիկայի մեջ մանդարինի հյութը, միջուկը և կեղևը գործածում են դիմակների և անուշաջրի մեջ։ Պտղի կեղևն կիրառում են բրոնխիտի, տրախեիտի, կապույտ հազի, սրտխառնոցի ժամանակ։ Դրանից պատրաստած եթերային յուղի շնչումը շատ օգտակար է գերլարվածության, վախի, անքնության ժամանակ [1]։

Other Languages
Afrikaans: Mandaryn
العربية: يوسفي (فاكهة)
azərbaycanca: Naringi
تۆرکجه: نارینگی
башҡортса: Мандарин
беларуская: Мандарын
беларуская (тарашкевіца)‎: Мандарын
български: Мандарина
বাংলা: কমলা লেবু
bosanski: Mandarina
català: Mandariner
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Gék
Cymraeg: Oren Mandarin
Deutsch: Mandarine
dolnoserbski: Mandarinowy bom
Ελληνικά: Μανταρίνι
Esperanto: Mandarinujo
euskara: Mandarinondo
suomi: Mandariini
français: Mandarinier
Gaeilge: Mandairín
galego: Mandarineira
Bahasa Hulontalo: Limu
客家語/Hak-kâ-ngî: Kit-é
עברית: מנדרינה
hrvatski: Mandarina
hornjoserbsce: Mandarinowc
Bahasa Indonesia: Jeruk keprok
íslenska: Mandarína
ქართული: მანდარინი
қазақша: Мандарин
한국어: 감귤나무
Перем Коми: Мандарин
лакку: Мандарин
latviešu: Mandarīns
кырык мары: Мандарин
Bahasa Melayu: Limau mandarin
Nederlands: Mandarijn (vrucht)
norsk nynorsk: Mandarin
Kapampangan: Dalangita
português: Tangerina
română: Mandarin
русский: Мандарин
Kinyarwanda: Mandarine
саха тыла: Мандарин
sardu: Mandarinu
srpskohrvatski / српскохрватски: Mandarina
Simple English: Mandarin orange
slovenčina: Mandarínkovník
slovenščina: Mandarina
shqip: Mandarina
српски / srpski: Мандарина
Basa Sunda: Jeruk Keprok
svenska: Småcitrus
Kiswahili: Chenza
తెలుగు: కమలాపండు
Tagalog: Dalanghita
Türkçe: Mandalina
удмурт: Мандарин
українська: Мандарин
Tiếng Việt: Quýt hồng
吴语:
მარგალური: მანდარინი
中文:
Bân-lâm-gú: Kam-á
粵語: