Մահաթմա Գանդի

Մահաթմա Գանդի
գուջարաթի՝ મોહનદાસ ગાંધી
Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg
 
Կուսակցություն՝Հնդկական ազգային կոնգրես[2]
Կրթություն՝Ալֆրեդ ավագ դպրոց, Իններ Թեմթլ և Լոնդոնի համալսարանի քոլեջ[2]
Մասնագիտություն՝քաղաքական գործիչ, բարիսթեր, քաղաքական հրապարակախոս, լրագրող, փիլիսոփա, ինքնակենսագիր, ակնարկագիր, թերթի խմբագրիչ, իրավապահ, մեմուարագիր, հումանիստ, հակապատերազմային ակտիվիստ և հեղափոխական
ԱզգությունԳուջարաթցիներ[3]
Դավանանքհինդուիզմ[2]
Ծննդյան օրհոկտեմբերի 2, 1869(1869-10-02)[4][5][6][7][8][2][9][10][11][12][13]
ԾննդավայրPorbandar, Junagadh State, Բրիտանական Հնդկաստան[14][2]
Վախճանի օրհունվարի 30, 1948(1948-01-30)[4][5][6][7][15][8][2][9][10][11][12][13] (78 տարեկանում)
Վախճանի վայրԳանդի Սմրիթի, Դելի, Dominion of India[16][17] կամ Նյու Դելի, Հնդկաստան[2]
ԳերեզմանՌաջ Գհատ
ԹաղվածՌաջ Գհատ
ՔաղաքացիությունBritish Raj Red Ensign.svg Բրիտանական Հնդկաստան[2] և Flag of India.svg Dominion of India[2]
Ի ծնե անունանգլ.՝ Mohandas Karamchand Gandhi[1], գուջարաթի՝ મોહનદાસ ગાંધી և հինդի՝ मोहनदास कर्मचन्द (महात्मा) गान्धी
ՀայրԿարմչանդ Ուտտամչանդ Գանդի[2]
ՄայրPutlibai Karamchand Gandhi?[2]
ԱմուսինԿաստուրբա Գանդի[18][2]
ԶավակներՀարիլալ Գանդի[18][19], Մանիլալ Գանդի[18][19], Ռամդաս Գանդի[19] և Դեվդաս Գանդի[19]
 
ԻնքնագիրGandhi signature.svg
 
Պարգևներ

Տարվա մարդ՝ ըստ Թայմ ամսագրի և Օ. Ռ. Տամբոյի ուղեկցողների օրդեն

Մոհանդաս Կըրըմչընդ Գանդի (գուջարաթի՝ મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી, հոկտեմբերի 2, 1869(1869-10-02)[4][5][6][7][8][2][9][10][11][12][13], Porbandar, Junagadh State, Բրիտանական Հնդկաստան[14][2] - հունվարի 30, 1948(1948-01-30)[4][5][6][7][15][8][2][9][10][11][12][13], Գանդի Սմրիթի, Դելի, Dominion of India[16][17] և Նյու Դելի, Հնդկաստան[2]), Հնդկաստանի քաղաքական և հոգևոր առաջնորդ, Հնդկաստանի` Մեծ Բրիտանիայից անկախանալու շարժման ղեկավարներից և գաղափարախոսներից։

1888 թվականին՝ 20 տարի չբոլորած, Մահաթմա Գանդին մեկնում է Լոնդոն, որտեղ 3 տարի սովորում է իրավաբանության ֆակուլտետում և ավարտում։ 1893 թվականին նա աշխատանքի է տեղավորվում Հարավային Աֆրիկայում։ Այնտեղ սկսում է իր և իր տեղացիների պաշտպանության գործընթացը։ Նա մշակում է սկզբունքներ, որոնք հիմնվում են արիության, արդարության ու ոչ բռնության վրա։

Նախաձեռնել էր Սատյագրահայի դիմադրություն բռնակալության դեմ քաղաքացիական անհնազանդության, խստորեն առանց բռնության որով Հնդկաստանը շահել է իր անկախությունը և մեծապես ազդել է ամբողջ աշխարհում նմանատիպ շարժումների տարածման վրա՝ քաղաքացիական իրավունքների և ազատության համար։ Նա ճանաչվել է աշխարհում իբրև Մահաթմա Գանդի "Մեծն Հոգի" և Հնդկաստանում իբրև Բապու ։ Նա ճանաչվել և հարգվել է Հնդկաստանում իբրև Հնդկաստանի հայրը։

Գանդին հայրենիք է վերադառնում առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում՝ 1915 թվականին, և դառնում ազգայնական շարժման առաջնորդը։ Օգտագործելով «Սատյարգրահայի» սկզբունքները՝ Գանդին գլխավորում է Հնդկաստանի անկախության պայքարը Բրիտանիայի դեմ։ Բրիտանացիները հաճախ ձերբակալում էին Գանդիին՝ Հարավային Աֆրիկայում և Հնդկաստանում ցուցաբերած ակտիվության համար. նա 7 տարի անցկացրել է բանտում։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից երկու տարի անց՝ 1948 թվականի հունվարի 13-ին Հնդկաստանում բախումներ են տեղի ունենում, և Գանդին հացադուլ է հայտարարում։ Նա այդ ժամանակ 78-ամյա ծերունի էր։ Հինգ օր անց ընդիմադիրները խոստանում են դադարեցնել պայքարը և Գանդին ընդհատում է հացադուլը։ Հացադուլից 12 օր անց մոլեռանդ-հինդու Նաթհուրամ Գոդզեն՝ Գանդիի հակառակորդը, 3 անգամ կրակում է Մահաթմայի որովայնին և կրծքավանդակին։ Վերջինս մահամերձ վիճակում շարժումներով ցույց է տալիս, որ ներում է մարդասպանին։ 1948 թվականի հունվարի 30–ին նա մահանում է։

Մահաթմա Գանդին ապրել է չափազանց համեստ կյանքով։ Նա ընդունում էր գերազանցապես բուսական սնունդ, հաճախ էլ ոչինչ չէր ուտում ինքնամաքրման և սոցիալական բողոքի համար։ Նրա տարեդարձը՝ հոկտեմբերի 2-ը Հնդկաստանում նշվում է իբրև Գանդի Ջայանտի ազգային տոն, իսկ աշխարհում՝ Ոչ-բռնության միջազգային օր։

Other Languages
Afrikaans: Mahatma Gandhi
العربية: مهاتما غاندي
asturianu: Mohandas Gandhi
Aymar aru: Mahatma Gandhi
azərbaycanca: Mahatma Qandi
башҡортса: Махатма Ганди
žemaitėška: Muohands Gandi
беларуская: Махатма Гандзі
беларуская (тарашкевіца)‎: Магатма Гандзі
български: Махатма Ганди
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: মহাত্মা গান্ধী
brezhoneg: Mahatma Gandhi
bosanski: Mahatma Gandhi
dolnoserbski: Mahatma Gandhi
Ελληνικά: Μαχάτμα Γκάντι
español: Mahatma Gandhi
føroyskt: Mahatma Gandhi
贛語: 甘地
kriyòl gwiyannen: Mohandas Karamchand Gandhi
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: महात्मा गांधी
hrvatski: Mahatma Gandhi
Արեւմտահայերէն: Մահաթմա Կանտի
interlingua: Mahatma Gandhi
Bahasa Indonesia: Mahatma Gandhi
íslenska: Mohandas Gandhi
italiano: Mahatma Gandhi
Taqbaylit: Mahatma Gandhi
Адыгэбзэ: Махатма Ганди
Kabɩyɛ: Mahatma Gandhi
ភាសាខ្មែរ: មហាត្មះគន្ធី
कॉशुर / کٲشُر: महात्मा गांधी
Кыргызча: Махатма Ганди
Limburgs: Mahatma Gandhi
lumbaart: Mahatma Gandhi
lingála: Mohandas Gandhi
لۊری شومالی: موھاتما گاندی
lietuvių: Mohandas Gandhi
олык марий: Мохандас Ганди
Minangkabau: Mahatma Gandhi
македонски: Махатма Ганди
မြန်မာဘာသာ: မဟတ္တမ ဂန္ဒီ
مازِرونی: ماهاتما گاندی
नेपाल भाषा: महात्मा गान्धी
Nederlands: Mahatma Gandhi
norsk nynorsk: Mahatma Gandhi
Livvinkarjala: Mahatma Gandhi
Piemontèis: Mahatma Gandhi
پنجابی: گاندھی
português: Mahatma Gandhi
Runa Simi: Mohandas Gandhi
romani čhib: Mahatma Gandhi
română: Mahatma Gandhi
русиньскый: Магатма Ґанді
संस्कृतम्: महात्मा गान्धी
sicilianu: Mahatma Gandhi
srpskohrvatski / српскохрватски: Mahatma Gandhi
Simple English: Mahatma Gandhi
slovenščina: Mahatma Gandhi
Soomaaliga: Mahatma Gandhi
српски / srpski: Махатма Ганди
Türkmençe: Mahatma Gandi
Tok Pisin: Gandi
Türkçe: Mahatma Gandi
Xitsonga: Mahatma Gandhi
татарча/tatarça: Махатма Ганди
тыва дыл: Махатма Ганди
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ماھاتما گەندى
українська: Магатма Ґанді
oʻzbekcha/ўзбекча: Moxandas Karamchand Gandi
vepsän kel’: Mahatma Gandi
Tiếng Việt: Mahatma Gandhi
吴语: 甘地
მარგალური: მაჰათმა განდი
中文: 圣雄甘地
文言: 甘地
Bân-lâm-gú: Gân-tì
粵語: 甘地