Ճապոնիա

Ճապոնիա
日本国
Ճապոնիայի դրոշԶինանշան
Flag of Japan.svg
Imperial Seal of Japan.svg
Japan on the globe (de-facto) (Japan centered).svg
Կարգավիճակինքնիշխան պետություն, կղզային պետություն և երկիր
Ներառում էԱյչի, Ակիտա, Աոմորի, Chiba Prefecture, Fukui Prefecture, Ֆուկուսիմա, Գումմա, Հոկայդո, Ibaraki Prefecture, Իվատե, Միյագի, Սայտամա, Tochigi Prefecture, Տոկիո, Կանագավա, Նիիգատա, Տոյամա, Ishikawa Prefecture, Yamagata Prefecture, Yamanashi Prefecture, Nagano Prefecture, Gifu Prefecture, Shizuoka Prefecture, Միե, Shiga Prefecture, Kyōto Prefecture, Օսակայի պրեֆեկտուրա, Hyōgo Prefecture, Nara Prefecture, Վակայամա, Tottori Prefecture, Shimane Prefecture, Okayama Prefecture, Hiroshima Prefecture, Յամագուտի, Tokushima Prefecture, Kagawa Prefecture, Ehime Prefecture, Kōchi Prefecture, Ֆուկուոկա, Նագասակի, Kumamoto Prefecture, Ōita Prefecture, Միյաձակի, Կոգոշիմա, Օկինավա և Saga Prefecture
Պետական լեզուճապոներեն
ՄայրաքաղաքՏոկիո
Պետական կարգՍահմանադրական միապետություն
Օրենսդիր մարմինNational Diet
Երկրի ղեկավարԱկիհիտո[1]
Կառավարության ղեկավարՇինզո Աբե
Մակերես377,944 կմ²
Ջրային %4,7% ջրային
Ազգաբնակչություն127 110 047 մարդ (2015)[2]
Կրոնշինտո և բուդդիզմ
ՀիմնՃապոնիայի օրհներգ
Հիմնադրված էմայիսի 3, 1947[3] թ.
ԱրժույթԻեն
Կենտրոնական բանկBank of Japan
Ազգային տոնComing of Age Day, National Foundation Day, Vernal Equinox Day, Shōwa Day, Constitution Memorial Day, Greenery Day, Children's Day, Marine Day, Respect for the Aged Day, Autumnal Equinox Day, Health and Sports Day, Մշակույթի օր, Labor Thanksgiving Day, The Emperor's Birthday և Mountain Day
Ժամային գոտիJapan Standard Time
Հեռախոսային կոդ+81
Ինտերնետ-դոմեն.jp

Ճապոնիա (ճապ.՝ 日本 Nippon or Nihon պաշտոնապես Nippon-koku or Nihon-koku) կղզեխմբային ինքնիշխան միապետություն է, որը գտնվում է Արևելյան Ասիա տարածաշրջանում։ Այն Խաղաղ օվկիանոսի արևմտյան ափին է՝ զբաղեցնելով Ասիա աշխարհամասի արևելյան ծովափը, տարածվելով Օխոտի ծովից մինչև Արևելաչինական ծով, Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության հարավը։

Ըստ չինական և ճապոնական գաղափարագրերի (հանձի ՝ ճապ.՝ kanji), հիերոգլիֆ) Ճապոնիա անունը նշանակում է «արևի ծագում» կամ «ծագող արևի երկիր»։ Ճապոնիան կազմված է մոտ 6,852 հրաբխային ծագման կղզիներից։ Առավել խոշոր չորս կղզիներին են Հոնսյուն, Հոկայդոն, Սիկուկուն և Կյուսուն, որոնք զբաղեցնում են Ճապոնիայի ցամաքային տարածքի մոտ իննսունյոթ տոկոսը։ Պետությունը կազմված է 47 պրեֆեկտուրաներից, 8 շրջաններից։ Հոկայդոն հյուսիսային պրեֆեկտուրան է, իսկ Օկինավան՝ հարավային։ Բնակչության թվաքանակով աշխարհում տասներրորդն է՝ մոտ 127 մլն մարդ։ Բնակչության կազմը միատարր է․ ճապոնացիները կազմում են Ճապոնիայի ամբողջ բնակչության 98.5%-ը։ Մայրաքաղաքի՝ Տոկիոյի բնակչությունը կազմում է մոտ 9,1 մլն մարդ։

Հնագիտական հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ Ճապոնիայի տարածքը բնակեցվել է սկսած վերին պալեոլիթից։ Ճապոնիայի մասին առաջին հիշատակությունները հանդիպում են չինական պատմական տեքստերում, որնոք վերագրվում են առաջին դարին։ Ճապոնիան անցել է երկարատաև մեկուսացվածության շրջան՝ չհարաբերվելով Չինաստանի և Արևմտյան Եվրոպայի հետ։

Սկսած 12-րդ դարից՝ Ճապոնիան ղեկավարվել է զինվորական - ավատատեր սյոգունների կողմից, ովքեր ենթարկվում էին կայսրին։

17-րդ դարի սկզբից սկսած՝ Ճապոնիան թևակոխել է երկրատև մեկուսացավածության շրջան, որն ավարտվել է 1853 թ․-ին, երբ ԱՄՆ-ն ստիպեց Ճապոնիային «բացել» սահմաններն Արևմուտքի համար։ Մոտավորապես երկու տասնամյակ տևողությամբ ապստամբությունների և խռովությունների արդյունքում 1868 թ․-ին արքունիքը կարողացավ վերականգնել Ճապոնիայի կայսեր քաղաքական դիրքը՝ Չոշյու, Սացումա և այլ տոհմերի աջակցությամբ։

XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին չին-ճապոնական առաջին պատերազմում, ռուս-ճապոնական պատերազմում և առաջին համաշխարհային պատերազմում Ճապոնիան ձգտում էր ընդլայնել կայսրության սահմանները։ 1937 թ․-ին սկսվեց չին-ճապոնական երկրորդ պատերազմը։ Ռազմական գործողությունները շարունակվեցին նաև երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում, որոնք ավարտվեց 1941 թ․-ին, երբ ատոմային ռումբերով ռմբակոծվեցին ճապոնական Հիրոսիմա, Նագասակի քաղաքները։ Ճապոնիայն ենթարկվեց կապիտուլյացիայի։

Դաշնակից ուժերի կողմից Ճապոնիայի օկուպացման ընթացքում 1947 թ․-ի մայիսի 3-ին կատարվել են սահմանադրական փոփոխություններ, որոնք պահպանվել են․ Ճապոնիան շարունակում է մնալ միատար սահմանադրական միապետություն, որն ունի կայսր և ընտրովի օրենսդիր մարմին (Ճապոնիայի Խորհրդարան

Ճապոնիան, լինելով զարգացած պետություններից մեկը, անդամակցում է ՄԱԿ-ին,Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությանը,«Մեծ յոթնյակին»,«Մեծ քսանյակին»։

Պետությունը աշխարհում երրորդն է ՀՆԱ-ի անվանական ցուցանիշով և չորրորդը՝ ըստ գնողունակության համարժեքության։ Այն նաև աշխարհի չորրորդ խոշորագույն ներկրողն է և արտահանողը։ Ճապոնիան աչքի է ընկնում որակյալ աշխատանքային ռեսուրսներով, բնակչության բարձր կրթական ցենզով, որն աշխարհում առաջատարներից մեկն է՝ ըստ բնակչության ընդհանուր թվաքանակում բարձրագույն կրթություն ստացած քաղաքացիների բարձր մասնաբաժնի ։ Չնայած Ճապոնիան պաշտոնապես հրաժարվել էր պատերազմ հայտարարելու իր իրավունքից, այն աշխարհում ութերորդն է ռազմական բյուջի մեծությամբ, որն օգտագործում է ինքնապաշտպանության և խաղաղության պահպանման նպատակով։

Ճապոնիան զարգացած պետություն է, որն ունի մարդկային զարգացման համաթվի բարձր ցուցանիշ։ Նա առաջինն է բնակչության կյանքի միջին տևողության ցուցանիշով և երրորդը՝ մանկական մահացության ցածր ցուցանիշով։ Ներկայումս աշխարհին Ճապոնիան ներկայանում է որպես ժամանակակից տեխնոլոգիաների և գիտական նվաճումների առաջատարներից մեկը։

Ճապոնական դրոշի վրայի կարմիր արևային սկավառակը և պետական զինանշանի կլոր ոսկեծաղիկը՝ քրիզանթեմը, նույնպես խորհրդանշում են ծագող արևը։ Այսպիսով՝ Ճապոնիան ժամանակակից աշխարհի հզորագույն երկրներից է։ Մյուսներից զգալիորեն տարբերվում է աշխարհագրական դիրքով, պատմական անցյալով, լեզվով, տնտեսական զարգացմամբ և այլ գծերով։ 1970 թվականից սկսած Ճապոնիայի տնտեսությունն զբաղեցրել է աշխարհում 2-րդ տեղը, զիջելով Միացյալ Նահանգներին։ Այդ դիրքը հետագայում նա զիջեց Չինաստանին։ Ճապոնիան համարվում է աշխարհի խոշորագույն ֆինանսական կենտրոններից մեկը։ 2005 - 2007 թվականներին Ճապոնիան ՄԱԿ անվտանգության խորհրդի ոչ մշտական անդամ էր։

Other Languages
Аҧсшәа: Иапониа
Acèh: Jeupun
адыгабзэ: Японие
Afrikaans: Japan
Akan: Japan
Alemannisch: Japan
አማርኛ: ጃፓን
aragonés: Chapón
Ænglisc: Iapan
العربية: اليابان
ܐܪܡܝܐ: ܝܦܢ
مصرى: اليابان
অসমীয়া: জাপান
asturianu: Xapón
Aymar aru: Nihun
azərbaycanca: Yaponiya
تۆرکجه: ژاپون
башҡортса: Япония
Boarisch: Japan
žemaitėška: Japuonėjė
Bikol Central: Hapon
беларуская: Японія
беларуская (тарашкевіца)‎: Японія
български: Япония
भोजपुरी: जापान
Bislama: Japan
Bahasa Banjar: Japang
বাংলা: জাপান
བོད་ཡིག: ཉི་ཧོང་།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: জাপান
brezhoneg: Japan
bosanski: Japan
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: ᨍᨛᨄ
буряад: Япон Улас
català: Japó
Chavacano de Zamboanga: Japón
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Nĭk-buōng
нохчийн: Япон
Cebuano: Hapon
Chamoru: Chapan
ᏣᎳᎩ: ᏣᏩᏂᏏ
Tsetsêhestâhese: Japan
کوردی: ژاپۆن
corsu: Giapponu
qırımtatarca: Yaponiya
čeština: Japonsko
kaszëbsczi: Japòńskô
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Ꙗпѡнїꙗ
Чӑвашла: Япони
Cymraeg: Japan
dansk: Japan
Deutsch: Japan
Zazaki: Japonya
dolnoserbski: Japańska
डोटेली: जापान
ދިވެހިބަސް: ޖަޕާނު
ཇོང་ཁ: ཇ་པཱན
eʋegbe: Japan
Ελληνικά: Ιαπωνία
emiliàn e rumagnòl: Giapòṅ
English: Japan
Esperanto: Japanio
español: Japón
eesti: Jaapan
euskara: Japonia
estremeñu: Japón
فارسی: ژاپن
suomi: Japani
Võro: Jaapan
føroyskt: Japan
français: Japon
arpetan: J·apon
Nordfriisk: Jaapan
furlan: Gjapon
Frysk: Japan
Gaeilge: An tSeapáin
Gagauz: Yaponiya
贛語: 日本
Gàidhlig: An Iapan
galego: Xapón
Avañe'ẽ: Hapõ
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: जपान
Bahasa Hulontalo: Japangi
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌾𐌰𐍀𐌰𐌽
ગુજરાતી: જાપાન
Hausa: Japan
客家語/Hak-kâ-ngî: Ngi̍t-pún
Hawaiʻi: Iāpana
עברית: יפן
हिन्दी: जापान
Fiji Hindi: Japan
hrvatski: Japan
hornjoserbsce: Japanska
Kreyòl ayisyen: Japon
magyar: Japán
interlingua: Japon
Bahasa Indonesia: Jepang
Interlingue: Japan
Iñupiak: Japan
Ilokano: Hapon
ГӀалгӀай: Япони
Ido: Japonia
íslenska: Japan
italiano: Giappone
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᓃᑉᐊᓐ
日本語: 日本
Patois: Japan
la .lojban.: pongu'e
Basa Jawa: Jepang
ქართული: იაპონია
Qaraqalpaqsha: Yaponiya
Taqbaylit: Yapan
Адыгэбзэ: Япон
Kabɩyɛ: Sapɔŋ
Kongo: Japan
Gĩkũyũ: Japan
қазақша: Жапония
kalaallisut: Japani
ភាសាខ្មែរ: ជប៉ុន
ಕನ್ನಡ: ಜಪಾನ್
한국어: 일본
Перем Коми: Ниппон
къарачай-малкъар: Япония
kurdî: Japon
коми: Япония
kernowek: Nihon
Кыргызча: Япония
Latina: Iaponia
Ladino: Japon
Lëtzebuergesch: Japan
лезги: Япония
Lingua Franca Nova: Nion
Limburgs: Japan
Ligure: Giappon
lumbaart: Giapun
lingála: Zapɔ́
لۊری شومالی: جاپون
lietuvių: Japonija
latgaļu: Japoneja
latviešu: Japāna
मैथिली: जापान
мокшень: Японмастор
Malagasy: Japana
олык марий: Японий
Māori: Nipono
Baso Minangkabau: Japang
македонски: Јапонија
മലയാളം: ജപ്പാൻ
монгол: Япон
मराठी: जपान
кырык мары: Япони
Bahasa Melayu: Jepun
Malti: Ġappun
Mirandés: Japon
မြန်မာဘာသာ: ဂျပန်နိုင်ငံ
مازِرونی: جاپون
Dorerin Naoero: Djapan
Napulitano: Giappone
Plattdüütsch: Japan
Nedersaksies: Japan
नेपाली: जापान
नेपाल भाषा: जापान
Nederlands: Japan
norsk nynorsk: Japan
norsk: Japan
Novial: Japan
Nouormand: Japon
Sesotho sa Leboa: Japane
occitan: Japon
Livvinkarjala: Japounii
Oromoo: Jaappaan
ଓଡ଼ିଆ: ଜାପାନ
Ирон: Япон
ਪੰਜਾਬੀ: ਜਪਾਨ
Kapampangan: Hapon
Papiamentu: Hapon
Picard: Japon
Deitsch: Japan
पालि: जापान
Norfuk / Pitkern: Japan
polski: Japonia
Piemontèis: Giapon
پنجابی: جپان
پښتو: جاپان
português: Japão
Runa Simi: Nihun
rumantsch: Giapun
română: Japonia
tarandíne: Giappone
русский: Япония
русиньскый: Японія
Kinyarwanda: Ubuyapani
संस्कृतम्: जपान्
саха тыла: Дьоппуон
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱡᱟᱯᱟᱱ
sardu: Giappone
sicilianu: Giappuni
Scots: Japan
سنڌي: جاپان
davvisámegiella: Jáhpan
srpskohrvatski / српскохрватски: Japan
සිංහල: ජපානය
Simple English: Japan
slovenčina: Japonsko
slovenščina: Japonska
Gagana Samoa: Iapani
chiShona: Japan
Soomaaliga: Jabaan
shqip: Japonia
српски / srpski: Јапан
Sranantongo: Japan
SiSwati: IJaphani
Sesotho: Japane
Seeltersk: Japan
Basa Sunda: Jepang
svenska: Japan
Kiswahili: Japani
ślůnski: Japůńijo
தமிழ்: யப்பான்
ತುಳು: ಜಪಾನ್
తెలుగు: జపాన్
tetun: Japaun
тоҷикӣ: Ҷопон
ትግርኛ: ጃፓን
Türkmençe: Ýaponiýa
Tagalog: Hapon
Tok Pisin: Siapan
Türkçe: Japonya
Xitsonga: Japani
татарча/tatarça: Япония
chiTumbuka: Japan
Twi: Yapan
reo tahiti: Tāpōnē
тыва дыл: Япония
удмурт: Япония
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ياپونىيە
українська: Японія
اردو: جاپان
oʻzbekcha/ўзбекча: Yaponiya
vèneto: Giapòn
vepsän kel’: Japonii
Tiếng Việt: Nhật Bản
West-Vlams: Japan
Volapük: Yapän
Winaray: Hapon
Wolof: Sapoŋ
吴语: 日本
isiXhosa: IJapani
მარგალური: იაპონია
ייִדיש: יאפאן
Yorùbá: Japan
Vahcuengh: Nditbonj
Zeêuws: Japan
中文: 日本
文言: 日本
Bân-lâm-gú: Ji̍t-pún
粵語: 日本
isiZulu: IJaphani