Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն

Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն
Союз Советских Социалистических Республик
1922 - 1991 
Flag of the Soviet Union.svgState Emblem of the Soviet Union.svg
(Դրոշ)(Զինանշան)

Նշանաբան
Пролетарии всех стран, соединяйтесь!
(թարգ.՝ Պրոլետարնե՛ր բոլոր երկրների, միացե՛ք)

Քարտեզ

Union of Soviet Socialist Republics (orthographic projection).svg

Ընդհանուր տեղեկանք
ՄայրաքաղաքԽորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն Մոսկվա
ԼեզուՌուսերեն և այլք
ԿրոնԱթեիզմ
ՀիմնԻնտերնացիոնալ
(1922–1944)

Славься, Отечество наше свободное!
(1944–1991)
ԱրժույթԽՍՀՄ ռուբլի (руб) (SUR)
Իշխանություն
Պետական կարգԴաշնային մարքսիստ-լենինիստական միակուսակցական սոցիալիստական պետություն (մինչև 1990թ.) Դաշնային կիսանախագահական հանրապետություն (1990-1991)

Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն, Խորհրդային Միություն, ԽՍՀՄ (այլ անվանումներ Սովետական Միություն, ՍՍՀՄ, Սովետ և այլն, ռուս.՝ Союз Советских Социалистических Республик, СССР, Советский Союз), նախկին սոցիալիստական պետություն Եվրասիայում, կազմավորվել է 1922 թվականի դեկտեմբերի 30-ին, փլուզվել 1991 թվականի դեկտեմբերի 26-ին։ Համարվել է փաստացի ինքնիշխան խորհրդային պետությունների միություն։ Մայրաքաղաքը եղել է Մոսկվան։

ԽՍՀՄ կազմավորման հռչակագրի մեջ նշվում է, որ միությունը կառուցված է ազգերի ինքնորոշման սկզբունքով։ Շեշտվում էր նաև, որ նրանցից յուրաքանչյուրն ունի իրավունք դուրս գալու ԽՍՀՄ-ի կազմից։ Իրականում որոշումները կայացնում էին իշխանության կենտրոնական մարմինները։

Աշխարհագրական տեղեկություններ

ԽՍՀՄ-ը տարածությամբ աշխարհի խոշորագույն պետությունն էր[1], գրավում էր բնակեցված ցամաքի գրեթե 1/6-ը[1]` 22402,2 հազար կմ²[2]: ԽՍՀՄ պետական սահմանի ընդհանուր երկարությունը ավելի քան 60 հազար կմ էր (1,5 անգամ ավելի հասարակածի երկարությունից), որից 20 հազարը` ցամաքային: Ցամաքում ԽՍՀՄ-ը սահմանակից էր 12 պետությունների, արևմուտքում` Նորվեգիային, Ֆինլանդիային, Լեհաստանին, նախկին Չեխոսլովակիային, Հունգարիային, Ռումինիային, հարավում` Թուրքիային, Իրանին, Աֆղանստանին, Չինաստանին, Մոնղոլիային, ԿԺԴՀ-ին, իսկ ծովով սահմանակից էր ԱՄՆ-ին, Շվեդիային և Ճապոնիային: ԽՍՀՄ-ի ափերը ողողում էին Ատլանտյան (Բալթիկ, Սև և Ազովի), Հյուսիսային Սառուցյալ (Բարենցի, Սպիտակ, Կարայի, Լապտևների, Արևելասիբիրական և Չուկոտի) և Խաղաղ (Բերինգի, Օխոտի և Ճապոնական) օվկիանոսների 12 ծովեր: Երկրի տարածքի ավելի քան 75%-ը գտնվում էր Ասիայում և մոտ 25%-ը` Եվրոպայում:

ԽՍՀՄ-ի հյուսիսային ծայրակետը մայրցամաքում Չելյուսկին հրվանդանն էր Թայմիր թերակղզում, կղզիներում` Ֆլիգելի հրվանդանը Ֆրանց Իոսիֆի երկիր արշիպելագի Ռուդոլֆի կղզում, ամենահարավային կետը Չիլդուխտեր աուլն էր Թուրքմենստանում` Կուշկա քաղաքի մոտ: Ձգվածությունը հյուսիսից հարավ մոտ 7200 կմ էր[3], արևմուտքից արևելք` Բալթիկ ծովի Գդանսկի ծոցի Բալթիական ցամաքալեզվակից մինչև Դեժնևի հրվանդանը Չուկոտկայում` մոտ 10 հազար կմ: Երկրի ծայր արևելյան կետը Ռատմանովի կղզին էր Դիոմիդ կղզիներում` Բերինգի նեղուցում: ԽՍՀՄ տարածքը բաժանվում էր 11 ժամային գոտիների:

Բնակչության թվով (293 047 571 մարդ, 1989) ԽՍՀՄ-ը գրավում էր երրորդ տեղը աշխարհում (Չինաստանից և Հնդկաստանից հետո): Բնակչության 63%-ը բնակվում էր քաղաքներում: ԽՍՀՄ-ը բազմազգ պետություն էր: Միավորում էր 15 միութենական հանրապետություն, որոնց կազմում` 20 ինքնավար հանրապետություն, 8 ինքնավար մարզ, 10 ինքնավար օկրուգ, 128 երկրամաս և մարզ:

Other Languages
Аҧсшәа: СССР
Acèh: Uni Soviet
Afrikaans: Sowjetunie
Alemannisch: Sowjetunion
অসমীয়া: ছ'ভিয়েট সংঘ
авар: СССР
تۆرکجه: شوروی
Boarisch: Sowjetunion
žemaitėška: Tarību Sājonga
беларуская (тарашкевіца)‎: Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік
bosanski: Sovjetski Savez
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Sŭ-lièng
Cebuano: Unyong Sobyet
čeština: Sovětský svaz
Deutsch: Sowjetunion
dolnoserbski: Sowjetski zwězk
English: Soviet Union
Esperanto: Sovetunio
estremeñu: Unión Soviética
føroyskt: Sovjetsamveldið
Nordfriisk: Sowjetunion
Frysk: Sovjet-Uny
贛語: 蘇聯
گیلکی: شؤروي
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌲𐌲𐌲𐌸
客家語/Hak-kâ-ngî: Sû-lièn
हिन्दी: सोवियत संघ
hrvatski: Sovjetski Savez
hornjoserbsce: Sowjetski zwjazk
magyar: Szovjetunió
interlingua: Union Sovietic
Bahasa Indonesia: Uni Soviet
Interlingue: Soviet-Union
íslenska: Sovétríkin
la .lojban.: sofygu'e
Basa Jawa: Uni Sovyèt
ភាសាខ្មែរ: សហភាពសូវៀត
한국어: 소련
कॉशुर / کٲشُر: صؤوِت اِتِفاق
kernowek: URSS
Lëtzebuergesch: Sowjetunioun
Limburgs: Sovjet-Unie
lietuvių: Tarybų Sąjunga
مازِرونی: شوروی
Napulitano: Aunione Sovieteca
Plattdüütsch: Sowjetunion
Nedersaksies: Sovjet-Unie
नेपाली: सोभियत संघ
Nederlands: Sovjet-Unie
norsk nynorsk: Sovjetunionen
Papiamentu: Union Sovietiko
پنجابی: سویت یونین
português: União Soviética
rumantsch: Uniun sovietica
русиньскый: СССР
davvisámegiella: Sovjetlihttu
srpskohrvatski / српскохрватски: Sovjetski Savez
Simple English: Soviet Union
slovenčina: Sovietsky zväz
slovenščina: Sovjetska zveza
Soomaaliga: Midowga Sofiyet
Seeltersk: Sowjetunion
Basa Sunda: Uni Soviét
svenska: Sovjetunionen
Tagalog: Unyong Sobyet
тыва дыл: ССРЭ
Tiếng Việt: Liên Xô
West-Vlams: Sovjet-Unie
walon: URSS
吴语: 苏联
Vahcuengh: Suhlienz
中文: 苏联
文言: 蘇聯
Bân-lâm-gú: So͘-liân
粵語: 蘇聯