Բառագիտություն

Բառագիտություն, լեզվաբանության բաժիններից, գիտաճյուղերից մեկը. ուսումնասիրում է լեզվի բառապաշարը, բառագիտական միավորները՝ բառերը, բառայնացած կայուն բառակապակցությունները։ Լայն ըմբռնմամբ սրա հիմնական հարցադրումներն են՝ բառի սահմանումը, բառատեսակների, բառագիտական միավորների արտահայտության և բովանդակային պլանների փոխհարաբերության հարցերը, բառակազմական կաղապարների բացահայտումը, բառիմաստների քննությունը, դրանց տեսակների առանձնացումը, ապա և՝ իմաստափոխության եղանակներն ու պայմանները, ուղղակի և փոխաբերական իմաստները, բառի ծագումն ու նրա պատմական զարգացումը, բառապաշարի ուսմունքը, այս կապակցությամբ՝ բառային կազմը, բառագործածության ոճական ոլորտները, բառաշերտերը, բառապաշարի հարստացման աղբյուրները, փոխառությունները, բառապշարի տեղաշարժերը, կայուն բառակապակցություններն ու դարձվածքները, բառարանագրության տեսությունն ու տեխնիկան և այլն։

Ըստ այդմ էլ բառագիտության մեջ մտնում են՝

Բառագիտությունից դուրս սրանց մի մասը (օրինակ, իմաստաբանությունը, ստուգաբանությունը, դարձվածաբանությունը) հաճախ դիտվում է իբրև լեզվաբանական առանձին գիտաճյուղ կամ գիտակարգ, իսկ բառակազմության հարցերը երբեմն տեղափոխվում են ձևաբանության բնագավառը։

Ինչ է Բառը

Բառը նախադասություն և խոսք կազմող միավորներից մեկն է։ Կազմված է հնչյուններից և վանկերից։ Բայց, ի տարբերություն հնչյունների և վանկերի, բառը ունի իմաստ, այսինքն՝ անվանում է առարկա (քար, ձու, մարդ, ձյուն, ձեռնարկ, խաղ, ձանձրույթ, միտք, ցասում), առարկայի հատկանիշ (փափուկ, ոսկե, դեղին, ծանրակշիռ, հինգ, տասնութերրորդ ), գործողություն (անել, լինել, դառնալ, աղալ), գործողության հատկանիշ (արագ, այսօր, տեղ-տեղ, միասնաբար), փոխարինում է այլ բառի (նա, այսպիսի, որքան, ուր, ոչ ոք, ուրիշ, ինչ-որ), արտահայտում է վերաբերմունք, զգացմունք, կոչ կամ նմանաձայնություն (անշուշտ, իբր, թեկուզ, հենց, վա՛հ, քշա՜, ճը՜ռռ), կապակցում է բառեր կամ նախադասություններ(դեպի, ըստ, առանց, բայց, և, սակայն, թեև)։ Ուրեմն բառը իմաստ արտահայտող հնչյուն կամ հնչյունախումբ է (է, ու, նա, լավ, ծարավ, հագենալ, օդերևութաբանություն)։ Միաժամանակ, առանձին վերցրած բառը արտասանական տեսակետից վանկ կամ վանկախումբ է (աղ, հյուր, մանր, երկիր, աքաղաղ, խորանարդ, գեղագիտություն)։ Բառերը լինում են միավանկ կամ բազմավանկ և սովորաբար ունենում են շեշտ։ Բառի արտահայտած իմաստը կոչվում է բառիմաստ։ Իմաստ արտահայտելու շնորհիվ բառը կարող է որպես ինքնուրույն միավոր գործածվել նախադասության մեջ, ինչպես նաև խոսքից դուրս։

Հնչյուններից կազմված լեզվական այն միավորը, որն ունի իմաստ և ինքնուրույն գործածություն, կոչվում է բառ։ Բառերի միջև սահմանը բացատն է (բանավոր խոսքում՝ դադարը)։ Բայց որոշ տեսակի բառերի բաղադրիչների միջև նույնպես կարող է բացատ (դադար) լինել։ Օրինակ՝ ոչ ոք, կուլ տալ, չլինի՞ թե, չէ՞ որ, ի միջի այլոց, գնում եմ, մի՛ գնա և այլն։ Կան մի շարք բառեր, որոնց բաղադրիչների միջև միության գծիկ է դրվում։ Օրինակ՝ ինչ-որ, դույզն-ինչ, առոք-փառոք, արագ-արագ, հյուսիս-արևելք և այլն։ Բառերը երբեմն կարող են կրճատ գրվել հատուկ կանոնների համաձայն։ Օրինակ՝ պրն.՝ Հովհ. Սարգսյան, մ.թ.ա., ն.Ք., մլն, սմ, կգ ևն։

Other Languages
العربية: علم المعاجم
asturianu: Lexicoloxía
башҡортса: Лексикология
беларуская: Лексікалогія
беларуская (тарашкевіца)‎: Лексыкалёгія
български: Лексикология
bosanski: Leksikologija
català: Lexicologia
کوردی: وشەناسی
čeština: Lexikologie
Чӑвашла: Лексикологи
Deutsch: Lexikologie
English: Lexicology
Esperanto: Leksikologio
español: Lexicología
euskara: Lexikologia
français: Lexicologie
galego: Lexicoloxía
हिन्दी: कोशविज्ञान
hrvatski: Leksikologija
Bahasa Indonesia: Leksikologi
italiano: Lessicologia
日本語: 語彙論
қазақша: Лексикология
한국어: 어휘론
lietuvių: Leksikologija
latviešu: Leksikoloģija
македонски: Лексикологија
Nederlands: Lexicologie
occitan: Lexicologia
polski: Leksykologia
português: Lexicologia
română: Lexicologie
русский: Лексикология
Scots: Lexicology
srpskohrvatski / српскохрватски: Leksikologija
slovenčina: Lexikológia
slovenščina: Slovaroslovje
српски / srpski: Лексикологија
svenska: Lexikologi
татарча/tatarça: Лексикология
українська: Лексикологія
oʻzbekcha/ўзбекча: Leksikologiya
中文: 词汇学