Dereito de autoría

Follas novas, de Rosalía de Castro, está en dominio público.
O símbolo do copyright, "©", é usado para indicar que unha obra reserva para a persoa autora todos os dereitos.
O símbolo do copyleft é usado para indicar que unha obra reserva para a persoa autora algúns dereitos, permitindo xeralmente a libre distribución da obra.

Os dereitos de autoría (do francés droit d'auteur) é un conxunto de normas e principios que regulan os dereitos morais e patrimoniais que a lei concede ás persoas autoras, polo só feito da creación dunha obra literaria, artística ou científica, tanto publicada ou que aínda non se publicou.

Son unha forma de protección proporcionada polas leis vixentes na maioría dos países ás persoas autoras, creadoras, tradutoras, investigadoras ou artistas de obras orixinais, ben sexan literarias, dramáticas, musicais, artísticas e intelectuais.

No dereito anglosaxón utilízase a noción de copyright (símbolo ©, traducido literalmente como dereito de copia) que, polo xeral, comprende a parte patrimonial dos dereitos de autoría.

Unha obra pasa ao dominio público cando os dereitos patrimoniais expiraron. Isto sucede habitualmente transcorrido un prazo desde a morte da persoa autora (post mortem auctoris). Por exemplo, no dereito europeo, 70 anos desde a morte. Dita obra entón pode ser utilizada en forma libre, respectando os dereitos morais.

Dereito de autoría e Copyright

O dereito de autor e copyright constitúen dúas concepcións sobre a propiedade literaria e artística. O primeiro provén da familia do dereito continental, particularmente do dereito francés, mentres que o segundo provén do dereito anglosaxón (ou common law).

O dereito de autor baséase na idea dun dereito persoal do autor, fundado nunha forma de identidade entre o autor e a súa creación. O dereito moral está constituído como emanación da persoa do autor: recoñece que a obra é expresión da persoa do autor e así se lle protexe. A protección do copyright limítase estritamente á obra, sen considerar atributos morais do autor en relación coa súa obra, excepto a paternidade; non o considera como un autor propiamente tal, pero ten dereitos que determinan as modalidades de utilización dunha obra.

A partir de 1995 e a proposta da UNESCO, o 23 de abril de cada ano celébrase o Día Internacional do Libro e dos Dereitos de Autor.

Antecedentes históricos

O Estatuto da Raíña Ana entrou en vixencia en 1710 e está en Dominio público.

Aínda que na antigüidade é posible atopar incipientes ideas acerca dun dereito sobre as obras intelectuais, non é ata a aparición da imprenta, que permitiu a distribución e copia masiva das obras, cando xorde a necesidade de protexer as obras non como obxectos materiais, senón como fontes de propiedade intelectual. Formalmente sitúase o nacemento do dereito de autor e do copyright durante o século XVIII.

Na Inglaterra do século XVIII os editores de obras (os libreiros) argumentaban a existencia dun dereito a perpetuidade a controlar a copia dos libros que adquiriran dos autores. Devandito dereito implicaba que ninguén máis podía imprimir copias dos obras sobre as cales tivesen o copyright (traducido literalmente como dereito de copia).

O Estatuto da Raíña Ana, aprobado polo parlamento inglés en 1710, foi a primeira norma sobre copyright da historia. Esta lei establecía que todas a obras publicadas recibirían un prazo de copyright de 14 anos, renovable por unha vez se o autor se mantiña con vida (ou, sexa, un máximo de 28 anos de protección). Mentres que todas as obras publicadas antes de 1710 recibirían un prazo único de 21 anos a contar desa data. Con todo, o dominio público no dereito anglosaxón só naceu en 1774, tras o caso Donaldson contra Beckett en que se discutiu a existencia do copyright a perpetuidade (a Cámara dos Lores resolveu 22 votos a 11 en contra desa idea).

Estados Unidos incorporou os principios sentados en Inglaterra sobre o copyright. Así a Constitución de 1787, no artigo I, sección 8, cláusula 8 (a cláusula do progreso) permitiu establecer en favor dos autores "dereitos sobre a propiedade creativa" por tempo limitado. En 1790, o Congreso de Estados Unidos promulgou a primeira Copyright Act (Lei sobre copyright), creando un sistema federal de copyright e protexéndoo por un prazo de catorce anos, renovable por igual termo se o autor estaba vivo ao seu vencemento (ou, sexa, un máximo de 28 anos de protección). Se non existía renovación, a súa obra pasaba ao dominio público.

Mentres, en Estados Unidos, o copyright converteuse nun dereito de propiedade comerciable, en Francia e Alemaña desenvolveuse o dereito de autor, baixo a idea de expresión única do autor. Nesa liña, o filósofo alemán Kant dicía que "unha obra de arte non pode separarse do seu autor".

En Francia en 1777, Beaumarchais xunto a outros dramaturgos, fundou a primeira organización para promover o recoñecemento dos dereitos dos autores. Pero houbo que esperar ao final da Revolución Francesa para que a Asemblea Nacional aprobase a primeira Loi du droit d'auteur (Lei de dereito de autor) en 1791.

Evolución do copyright

En 1790, as obras protexidas pola Copyright Act dos Estados Unidos eran só os "mapas, cartas de navegación e libros" (non cubría as obras musicais ou de arquitectura). Este copyright outorgaba ao autor o dereito exclusivo a "publicar" as obras, polo que só se violaba tal dereito se reimprimía a obra sen o permiso do seu titular. Ademais, este dereito non se estendía ás "obras derivadas" (era un dereito exclusivo sobre a obra en particular), polo que non impedía as traducións ou adaptacións de devandito texto. Cos anos, o titular do copyright obtivo o dereito exclusivo a controlar calquera "publicación" da súa obra. Os seus dereitos estendéronse, da obra en particular, a calquera "obra derivada" que puidese xurdir en base á "obra orixinal".

Así mesmo, o Congreso de Estados Unidos incrementou en 1831 o prazo inicial do copyright de 14 a 28 anos (ou sexa, chegouse a un máximo de 42 anos de protección) e en 1909 estendeu o prazo de renovación de 14 a 28 anos (obténdose un máximo de 56 anos de protección). E, a partir dos anos 50, comezou a estender os prazos existentes en forma habitual (1962, 1976 e 1998).

Other Languages
Afrikaans: Kopiereg
aragonés: Dreitos d'autor
অসমীয়া: কপিৰাইট
asturianu: Derechos d'autor
azərbaycanca: Müəllif hüququ
Boarisch: Urheberrecht
беларуская: Аўтарскае права
беларуская (тарашкевіца)‎: Аўтарскае права
български: Авторско право
বাংলা: কপিরাইট
català: Drets d'autor
čeština: Autorské právo
Cymraeg: Hawlfraint
dansk: Ophavsret
Deutsch: Urheberrecht
English: Copyright
euskara: Copyright
فارسی: حق تکثیر
føroyskt: Upphavsrættur
français: Copyright
گیلکی: چاکۊدنحق
hrvatski: Autorsko pravo
magyar: Szerzői jog
interlingua: Derecto de autor
Bahasa Indonesia: Hak cipta
íslenska: Höfundaréttur
italiano: Copyright
日本語: 著作権
Basa Jawa: Hak cipta
한국어: 저작권
Latina: Ius auctorum
Lëtzebuergesch: Auteursrecht
Limburgs: Auteursrech
lietuvių: Autorių teisės
latviešu: Autortiesības
Māori: Manatārua
македонски: Авторски права
Bahasa Melayu: Hak cipta
မြန်မာဘာသာ: မူပိုင်ခွင့်
Nedersaksies: Auteursrecht
Nederlands: Auteursrecht
norsk nynorsk: Opphavsrett
occitan: Copyright
ਪੰਜਾਬੀ: ਕਾਪੀਰਾਈਟ
Papiamentu: Derecho di autor
Piemontèis: Drit d'autor
português: Direito autoral
sicilianu: Copyright
Scots: Copyricht
srpskohrvatski / српскохрватски: Autorsko pravo
Simple English: Copyright
slovenčina: Autorské právo
slovenščina: Avtorske pravice
српски / srpski: Autorsko pravo
Basa Sunda: Hak cipta
svenska: Upphovsrätt
Türkçe: Telif hakkı
українська: Авторське право
oʻzbekcha/ўзбекча: Mualliflik huquqi
vèneto: Copyright
Tiếng Việt: Quyền tác giả
მარგალური: ოავტორე ნება
ייִדיש: קאפירעכט
Vahcuengh: Banjgienz
中文: 著作權
粵語: 版權