Dacota do Norte
English: North Dakota

Dacota do Norte
State of North Dakota
Bandeira de Dacota do NorteSelo de Dacota do Norte
BandeiraSelo
Lema: Peace Garden State, Roughrider State, Flickertail State
Mapa dos EUA coa Dacota do Norte en destaque
Outros Estados dos EUA
Datos xerais
CapitalBismarck
Maior cidadeFargo
GobernadorDoug Burgum
Lingua oficial:Inglés
Área183 272 km² (19)
 - Terra178 839 km²
 - Auga4 432 km² (2,4%)
Poboación (2000)
 - Poboación642 200 (47)
 - Densidade3,59 /km² (47)
Entrada na Unión
 - Data2 de novembro de 1889
 - Orde39ºº
Xeografía
Fuso horarioLeste: UTC-6/-5

Montahas: UTC-7/-6

Latitude45°55′N - 49°00′N
Lonxitude96°33′O - 104°03′O
Largo N-S340 km
Ancho E-O545 km
Altitude
 - Altitude media580 m
 - Máis elevado1 069 m
 - Menos elevado229 m
Códigos e abreviacións
 - USPSND
 - ISO 3166-2US-ND
Sitio web
www.discovernd.com

Dacota do Norte[1][2][3] é un dos 50 Estados dos Estados Unidos de América. O centro xeográfico da América do Norte está localizado na Dacota do Norte, en Rugby. A maior parte de Dacota do Norte está localizada na rexión das Grandes Planicies americanas. Por causa disto, a maior parte deste estado norteño caracterízase polo seu terreo pouco accidentado, relativamente plano. As facendas cobren máis do 90% do Estado. A agricultura e a extracción de petróleo son as principais fontes de renda da Dacota do Norte. Outra fonte de renda importante é o turismo.

A rexión que compón actualmente Dacota do Norte foi a última rexión dos Estados Unidos continental en explorarse e en ser asentada polos americanos. En 1858, o goberno americano crearía o Territorio de Dacota - un territorio que incluía o que forma actualmente os Estados de Dacota do Norte e Dacota do Sur, até entón parte do Territorio de Minnesota. O Territorio de Dacota sería escasamente poboado até o século XIX, cando os primeiros ferrocarrís da rexión se construíron ao longo da Dacota, incentivando así a práctica da agricultura na rexión. Inicialmente, algúns poucos latifundistas dominaban a economía das dúas Dacotas. Porén, o éxito destes latifundistas e as ferrovías atraeran millares de persoas á rexión. O 2 de novembro de 1889, o territorio de Dacota foi dividido nas actuais Dacota do Norte e Dacota do Sur, e ambas eleváronse á categoría de Estados.

A Dacota do Norte sufriu bastante nas décadas de 1920 e na 1930, por causa de grandes períodos de estiaxe, de pragas e da Gran Depresión. A poboación do Estado atinxiu o seu máximo nos primeiros anos da década de 1930, e desde entón ten pasado por períodos de declive e aumento de poboación, aínda que nunca máis volveu a atinxir os números da década de 1930. Actualmente, a poboación do Estado está en declive.

Historia

Até 1889

Cando os primeiros exploradores europeos exploraran a rexión que constitúe actualmente o Estado de Dacota do Norte, seis tribos nativas americanas vivían na rexión. Estas tribos eran os mandan, hidatsa e os arikara, que vivían ao longo do río Missouri, tribos sedentarias que vivían principalmente da agricultura e da caza; os chippewa, nómades que vivían da caza no noroeste do Estado; os yankton (tribo parte do grupo nativo americano dos síux), ao longo dos ríos Yankton e Sheyenne, principalmente da caza; e os lakota, tamén parte do grupo nativo americano dos síux, que vivían no suroeste, vivindo sobre todo da caza.

O primeiro explorador europeo en explorar a rexión que actualmente constitúe o Estado americano de Dacota do Norte foi Pièrre Gaultier de Varennes, un franco-canadense, en 1738. Porén, a rexión xa fora anteriormente reivindicada polos franceses en 1682, por René Robert Cavelier de La Salle, que reivindicara toda a bacía hidrográfica do Río Mississippi-Missouri, bacía que inclúe o suroeste da actual Dacota do Norte. Posteriormente, os franceses tamén reivindicaran unha vasta rexión ao sur da Baía de Hudson, rexión que incluía moito do norte da actual Dacota do Norte. En 1713, o territorio reivindicado polos franceses foi cedido aos ingleses. Porén, o suroeste do Estado continuou baixo control francés, parte da colonia francesa de Nova Francia. Despois de o franco-canadense Varennes ter explorado a rexión en 1738, poucos colonos de ascendencia europea retornarían á rexión, só comerciantes interesados na caza e no comercio de peles.

En 1763, como parte do Tratado de París, a Francia cedeu todos os seus territorios ao oeste do Río Misisippi para a España, a metade occidental do territorio coñecido como Luisiana (Nova Francia)|Luisiana. Deste xeito, moito da actual Dacota do Norte pasou a control español. En 1800, os españois cederon estes territorios para a Francia. Esta vendeu toda a Louisiana para os Estados Unidos de América en 1803. O Presidente americano Thomas Jefferson deu a Meriwether Lewis e William Clark a misión de explorar a rexión da Louisiana. Lewis e Clark explorarían a actual Dacota do Norte en outubro de 1804. Na rexión central da actual Dacota do Norte, eles construirían Fort Mandan, ás marxes do río Missouri, non lonxe da actual cidade de Stanton. Lewis e Clark ficaron en Fort Mandan até abril de 1805, cando continuaron a súa viaxe rumbo á costa oeste americana. Eles retornarían unha vez máis en 1806, na viaxe de volta.

Porén, moito da actual Dacota do Norte aínda continuaba baixo control británico, parte dunha rexión controlada pola Compañía da Baía de Hudson. Xurdiron tensións entre os americanos e os británicos, ambos reivindicando territorios controlados polo outro. En 1812, algunhas familias de ascendencia escocesa e irlandesa instaláronse no norte da actual Dacota do Norte, onde actualmente se localiza Pembina. En 1818, os americanos e os británicos realizaron un tratado onde todos os territorios ao sur do paralelo 49, dos Grandes Lagos até as Montañas Rochosas, pasarían a ser controladas polos Estados Unidos. Así sendo, o restante da actual Dacota do Norte pasou a control americano. No mesmo ano, parte dos colonos escoceses e irlandeses de Pembina abandonaron o asentamento. En 1823, o restante tamén abandonaría Pembina, cando un estudo comprobou que Pembina estaba de feito en territorio americano. A Dacota do Norte non sería poboada por americanos ascendentes de europeos por preto de catro décadas, até mediados da década de 1860.

En 1861, o goberno americano creou o Territorio de Dacota. Este territorio incorporaba o que actualmente forma os actuais Estados de Dacota do Norte e Dacota do Sur, ben como partes de Montana e de Wyoming. En 1862, os lakota mataron centenas de americanos brancos no actual Minnesota. Parte dos lakota fuxiron en dirección ao actual Dacota do Norte, sendo perseguidos por tropas americanas. Diversas batallas realizáronse no Estado, e continuarían até o inicio da década de 1870, cando, derrotados, se confinaron en reservas indíxenas, a través de tratados de paz realizados cos americanos. Porén, diversas revoltas indíxenas ocorrerían na Dacota do Norte, por causa da violación dos tratados de paz por parte dos americanos brancos, causaron diversas revoltas até 1881, cando a última destas revoltas ocorreu, liderada por Touro Sentado, que se rendeu aos americanos no mesmo ano.

En 1863, o Acto Homestead pasou a valer no territorio de Dacota. Aínda en 1863, partes do Territorio de Dacota foron cedidas para Montana e Wyoming, restando o territorio formado actualmente pola Dacota do Norte e pola Dacota do Sur. O Acto Homestead fornecía lotes de terra a ningún custo para familias que estivesen dispostas a asentar a rexión, nun esforzo para poboar a rexión, aínda non poboada por americanos de ascendencia europea -a Dacota do Norte sería a última rexión de todos os Estados Unidos continental en poboarse polos americanos de ascendencia europea. O asentamento da rexión por parte destes americanos foi lenta. Diversas tribos nativos americanas, tales como os lakota e os métis, que se instalaran na rexión por volta da década de 1820, opuxéronse ao poboamento branco da rexión. Debido a que era unha rexión illada do resto do país, por causa da falta de medio de transportes e o medo de ataques indíxenas, poucas persoas decidiron instalarse por dúas décadas.

Foi soamente en 1875 que a rexión da Dacota do Norte pasaría a asentarse por americanos en grande escala, grazas á instalación de xigantescos latifundios na rexión e da inauguración da primeira ferrovía na rexión, conectando a Dacota do Norte co resto do país. Os latifundios cultivaban principalmente trigo, e estaban controlados só por algunhas ricas familias. Estes latifundios precisaban de man de obra, estimulando así o poboamento da rexión. Estes latifundios estaban na súa maior parte ao longo do río Red, e posuían entre mil a 27 mil hectáreas de área. Estes latifundios, a través do uso de man de obra barata, do uso de métodos modernos de cultivo e das ferrovías, eran altamente lucrativos. Porén, estes latifundios gradualmente se fragmentarían en facendas menores, despois dunha recesión na industria agropecuaria americana, que causou unha caída súbita dos prezos do trigo.

Grazas á minaría do ouro e da agricultura, a poboación de todo o Territorio de Dacota -incluíndo a rexión da actual Dacota do Sur- pasou a crecer rapidamente. Porén, as ferrovías que propiciaran a ascensión das industrias do trigo e da minaría, ben como o poboamento da rexión, pasaron a causar tensións de cuño divisorio entre a rexión norte e sur do Territorio de Dacota. Estes ferrocarrís -que eran transcontinentais, conectando a costa leste americana coa costa oeste- cruzaban o Territorio de Dacota nun sentido leste-oeste. Non existían ferrovías conectando o norte do territorio co sur, e o transporte entre ambas as rexións era difícil. O rápido crecemento de poboación do Territorio de Dacota pasou a facer que o goberno do territorio e os seus habitantes pasasen a premer o goberno americano a facer que o territorio fose elevado á categoría de Estado. Porén, por causa das tensións divisorias, rapidamente os habitantes do norte e do sur do Territorio de Dacota pasaron a esixir que cada rexión tivese o seu propio goberno.

En febreiro de 1889, o Congreso americano dividiu o Territorio de Dacota en dous. Ambos os territorios adquiriron entón as súas actuais fronteiras políticas. A rivalidade entre ambas as Dacotas era tanta que, despois da aprobación do Congreso en permitir que ambos os territorios fosen elevados á categoría de Estado, ambas as Dacotas pasaron a esixir que fosen elevados á categoría de Estado en primeiro lugar. A rivalidade fixo que o Presidente americano Benjamin Harrison -despois da ratificación da Constitución americana por ambas as Dacotas- ordenase ao Secretario de Estado James Blaine que mesturase ambos os documentos e impedise ver cal era o documento que elevaba oficialmente un dos territorios á categoría de Estado. Isto foi feito para que ninguén soubese quen fora elevada en primeiro lugar á categoría de Estado. Desta maneira, o 2 de novembro de 1889, a Dacota do Norte tornouse o 39° Estado americano, xuntamente coa Dacota do Sur.

1889 - Tempos actuais

A poboación da Dacota do Norte continuou a crecer rapidamente até a década de 1920. En 1890, o Estado tiña 190.983 habitantes, número que aumentara para 577.056 en 1910. Este crecemento debeuse á prosperidade da industria agropecuaria da rexión, así como tamén pola industria ferroviaria. A poboación da Dacota do Norte -na súa maior parte rural- dependía, pola súa vez, de estabelecementos bancarios, para o financiamento de equipamentos e instalacións agropecuarias, ben como da industria ferroviaria para o transporte dos produtos cultivados no Estado para outras rexións do país. As relacións entre facendeiros e bancarios e ferroviarios nunca foron boas. En 1915 fundouse a Nonpartisan League. Esta organización política estaba apoiada polos facendeiros, apoiando o control estatal de estabelecementos indispensábeis á industria agropecuaria -tales como elevadores de grans e silos, todos cobrados por comerciantes privados- e estabelecementos bancarios que fornecesen empréstimos con baixas ou ningunha taxa de xuro.

En 1916, o republicano Lynn j. Frazier foi elixido gobernador da Dacota do Norte, tendo o apoio da Nonpartisan League. Frazier gobernaría o Estado até 1921, tendo aumentado orzamentos a distritos escolares situados en áreas rurais, diminuíu impostos e creou a Industrial Commission of North Dakota, que pasou a administrar un número de empresas estatais, que pasaron a fornecer certos servizos voltados á poboación rural do Estado, tales como silos e elevadores de grans (controlados pola North Dakota Mill and Elevator) e empréstimos a baixos xuros (fornecidos polo Banco da Dacota do Norte). Tanto as comisións como ambas as compañías mencionadas aínda operan en tempos actuais.

A Dacota do Norte entrou nunha grande recesión económica na década de 1920, grazas á gradual caída dos prezos do trigo americano no mercado internacional. O crecemento de poboación da Dacota do Norte diminuíu drasticamente. Moitos facendeiros endebedáronse, e varios víronse forzados a abandonaren as súas facendas. Unha recesión moito maior abateuse sobre a Dacota do Norte en 1929: a Gran Depresión. A caída drástica dos prezos do trigo, o endebedamento dos facendeiros do Estado, pragas e estiaxes estancan a Dacota do Norte ao longo da década de 1930. Moita poboación de Dacota do Norte pasou a deixar o Estado, en busca de emprego noutras rexións do país. A poboación da Dacota do Norte atinxiu un máximo de 680.845 habitantes en 1930. Desde entón, e até a década de 1950, a poboación do Estado entrou en declinio. A poboación da Dacota do Norte nunca superaría novamente os 680 mil habitantes, desde entón.

Diversos programas federais de irrigación implementáronse en 1937 na Dacota do Norte. As axencias que administraban tales programas tamén desestimularon o uso excesivo de auga potábel, escasa por causa dos períodos prolongados de estiaxe. Foi soamente a partir de 1939 que este período de estiaxe acabou na Dacota do Norte. A entrada dos Estados Unidos na Segunda Guerra Mundial en 1941 fixo que a economía do Estado se recuperase no inicio da década de 1940, cando a Dacota do Norte produciu grandes colleitas de trigo, vendido no mercado doméstico mais principalmente ás forzas armadas americanas.

Despois do fin da guerra, a economía da Dacota do Norte novamente entrou nunha recesión, grazas á caída drástica dos prezos do trigo, o que deixou moitos facendeiros desempregados ou endebedados. Varios destes facendeiros mudáronse para as cidades, mentres que outros deixaron o Estado. O declive da poboación da Dacota do Norte continuaría até mediados da década de 1950. A construción de fábricas termoeléctricas de carbón e hidroeléctricas, e de diversos programas federais de irrigación, axudaron a estimular a economía do Estado, e a produción e venda de excedente de electricidade para outros Estados veciños axudou a diminuír a dependencia da Dacota do Norte en relación á industria do trigo.

En 1951 encontráronse grandes reservas de petróleo na Dacota do Norte. Outras reservas serían encontradas nas décadas seguintes. O petróleo superaría o trigo como a fonte de renda máis importante do Estado na década de 1970. En 1957, o goberno da Dacota do Norte, buscando diversificar a economía do Estado e diminuír aínda máis a súa dependencia en relación á industria do trigo, creou a Comisión de Desenvolvemento Económico, co obxectivo de atraer empresas de manufactura para a rexión. Esta comisión axudou a facer que a Dacota do Norte tivese unha das maiores taxas de industrialización do país na década de 1960. Actualmente, máis de 80 cidades e vilas posúen as súas propias comisións de desenvolvemento económico.

En 1968, o goberno da Dacota do Norte e o Congreso americano aprobaron un proxecto conxunto que crearía un sistema de canais, o Garrison Diversion Project, que desviaría auga do río Missouri para as áreas máis secas do Estado. Porén, estes canais desviarían auga do río Missouri a cidades e centros industriais, que serían despexados en ríos que corren en dirección ao norte, rumbo á baía de Hudson, pasando por territorio canadense. Isto causou tensións entre canadenses -que non querían recibir contaminantes tirados polos americanos- e americanos. A velocidade da instalación do Garrison Diversion Project foi diminuído no inicio da década de 1970, e pasou por grandes mudanzas en 1986, por orde do Congreso americano, removendo a cláusula que estipulaba o desvío de auga do Missouri en dirección a ríos pasando por territorio canadense.

A economía da Dacota do Norte, que prosperara até o final da década de 1980, entrou novamente en recesión no inicio da década de 1990, sobre todo por causa da diminución dos postos de empregos na industria agropecuaria do Estado, maior que o aumento dos postos de emprego noutros sectores da economía do Estado. O goberno da Dacota do Norte continúa a buscar formas de atraer novas industrias á rexión e diversificar a economía do Estado, aínda que isto teña resultado ser unha tarefa difícil. Por causa do estancamento económico, a poboación do Estado caeu desde mediados da década de 1990, e a pesar dun crecemento de poboación en xeral dun 0,5% entre 1990 e 2000, desde entón a poboación do Estado ten caido á unha taxa de preto do 3% o ano, tendo actualmente preto de 640 mil habitantes.

En 2000 o Congreso americano anunciou que substituiría o Garrison Diversion Project por un Acto, o Dakota Water Resources Act, que deu ao goberno da Dacota do Norte preto de 600 millóns de dólares, para seren empregados en programas de irrigación, abastecemento sanitario e recreación no Estado.

Other Languages
Afrikaans: Noord-Dakota
Alemannisch: North Dakota
አማርኛ: ኖርዝ ዳኮታ
aragonés: Dakota d'o Norte
Ænglisc: Norþdakota
asturianu: Dakota del Norte
azərbaycanca: Şimali Dakota
Boarisch: Noad-Dakota
žemaitėška: Šiaurės Dakota
Bikol Central: North Dakota
беларуская: Паўночная Дакота
беларуская (тарашкевіца)‎: Паўночная Дакота
български: Северна Дакота
भोजपुरी: नॉर्थ डकोटा
Bislama: Not Dakota
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: নর্থ ডাকোটা
brezhoneg: North Dakota
bosanski: Sjeverna Dakota
Chavacano de Zamboanga: North Dakota
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: North Dakota
Cebuano: North Dakota
čeština: Severní Dakota
Deutsch: North Dakota
Ελληνικά: Βόρεια Ντακότα
emiliàn e rumagnòl: Dakòta dal Nòrd
English: North Dakota
Esperanto: Norda Dakoto
euskara: Ipar Dakota
føroyskt: North Dakota
français: Dakota du Nord
Nordfriisk: North Dakota
Gàidhlig: Dakota a Tuath
Avañe'ẽ: Yvate Dakota
客家語/Hak-kâ-ngî: North Dakota
Hawaiʻi: Kakoka ‘Ākau
Fiji Hindi: North Dakota
hrvatski: Sjeverna Dakota
Kreyòl ayisyen: Dakota dinò
interlingua: Dakota del Nord
Bahasa Indonesia: Dakota Utara
Interlingue: Nord-Dakota
Iñupiak: North Dakota
Ilokano: North Dakota
íslenska: Norður-Dakóta
italiano: Dakota del Nord
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᑖᑰᑖ ᑐᓄᕕᐊᖅ
kernowek: Dakota Gledh
Lëtzebuergesch: North Dakota
Lingua Franca Nova: North Dakota
Limburgs: North Dakota
lumbaart: Dakota del Nord
لۊری شومالی: داکوٙتا شومالی
lietuvių: Šiaurės Dakota
latviešu: Ziemeļdakota
олык марий: Йӱдвел Дакота
Māori: North Dakota
македонски: Северна Дакота
монгол: Хойд Дакота
кырык мары: Йыдвел Дакота
Bahasa Melayu: Dakota Utara
مازِرونی: شمالی داکوتا
Dorerin Naoero: North Dakota
Plattdüütsch: Noord-Dakota
नेपाल भाषा: नर्थ दाकोता
Nederlands: North Dakota
norsk nynorsk: Nord-Dakota
Kapampangan: Pangulung Dakota
Piemontèis: Dakota dël Nòrd
پنجابی: اتلا ڈکوٹا
português: Dakota do Norte
rumantsch: North Dakota
română: Dakota de Nord
संस्कृतम्: नार्थ डेकोटा
саха тыла: Хоту Дакота
sicilianu: Dakota dû Nord
davvisámegiella: Davvi-Dakota
srpskohrvatski / српскохрватски: Sjeverna Dakota
Simple English: North Dakota
slovenčina: Severná Dakota
slovenščina: Severna Dakota
српски / srpski: Северна Дакота
Seeltersk: North Dakota
svenska: North Dakota
Kiswahili: North Dakota
Türkçe: Kuzey Dakota
татарча/tatarça: Төньяк Дакота
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: Shimaliy Dakota Shitati
українська: Північна Дакота
oʻzbekcha/ўзбекча: Shimoliy Dakota
Tiếng Việt: North Dakota
Volapük: North Dakota
Winaray: North Dakota
хальмг: Ар Дакота
მარგალური: ოორუე დაკოტა
ייִדיש: צפון דעקאטע
Yorùbá: Àríwá Dakota
Bân-lâm-gú: North Dakota