Cogadh Catharra Ameireaganach

American Civil War Montage 2.jpg
Coghadh Cathara Ameireaganach
Cuin: 12 an Giblean 1861 gu 9 an Giblean 1865
Càite: Stàitean Aonaichte
Adhbharan: Ionnsaigh Co-fheadairealach air Dùn Sumpter

Thachair an Cogadh Catharra Ameireaganach eadar 1861 agus 1865 eadar na stàitean a deas a bha a' strì dùthaich neo-eisimeileach stèidheachadh agus na stàitean a tuath a bha airson an dùthaich a chumail aonaichte. Thàinig an cogadh gu crìoch nuair a bhuanaich na Stàitean a Tuath. 'S e cogadh a b' fhuiltiche ann an eachdraidh na Stàitean Aonaichte. Chaidh tòrr is 600,000 saighdearan a mharbhadh ann.

Adhbharan

Anns a' cheann a deas na Stàitean Aonaichte, bha mòran de dhaoine a bh' air an cumail ann an tràillealachd, daoine dhubha a bh' air an toirt thar a' Chuain Siar bhon Afraga. Ged a bha tràillealachd ceadaichte air feadh na Stàitean Aonaichte aig àm an Aramach, 's ann ann an ceann a deas gu h-àraidh a dh'fhàs i cudromach dhan eaconamaidh ionadail anns na bliadhnaichean a lean deireadh an Aramach. Aig an dearbh àm , chaidh tràillealachd à bith buileach anns a' cheann a tuath.

Aig àm a' chogaidh 1812 eadar na Stàitean Aonaichte agus a' Bhreatainn Mhòr, bha an aon uibhir de stàitean saora sa bha stàitean far an robh tràillealachd ceadaichte. Bha sin a' ciallachadh gu robh co-ionnanachd eadar an dà chuid de stàitean anns an t-Seanaid far an robh dhà sheanair aig gach stàite. Cha robh na stàitean tràillealachd deònach idir an cuid co-ionnanachd a chall. Mu dheireadh ann an 1820, cho-dhùin iad, bho sin a-mach stàitean ùra a leigeil a-steach nan càraidean, an dàrna tè saor agus an tè eile tràillealachd. Mar sin, cha chailleadh na stàitean tràillealachd an cuid co-ionnanachd de chumhachd.

Ach tro thìde, dh'fhàs tràillealachd na bu chonspaidiche anns na stàitean a tuath. Nochd iomairtean aig an robh amas cuir às dhan tràillealachd anns na stàitean a deas agus dh'fhàs na stàitean a tuath aindeònach stàitean tràillealach a bharrachd a leigeil a-steach do na Stàitean Aonaichte.

Thòisich cùisean a' fàs teann anns na bliadhnaichean a lean an cogadh an aghaidh Meagsago. Bhuanaich na Stàitean Aonaichte dhaibh fhèin cuid mhòr dhen dùthaich a bh' aig Meagsago ro làimh agus air sàilleabh sin, bho sin a-mach, bha deasbad mòr ann: am biodh na stàitean a rachadh a chruthachadh às tràillealachd neo saor?

Thàinig an deasbaid gu teann ann an 1854 nuair a chaidh roinn Kansas stèidheachadh. Chaidh co-dhùnadh gum b' e muinntir Kansas fhèin a cho-dhùnadh an tigeadh Kansas a-steach mar stàit thràillealachd neo shaor. Thàinig tòrr mòr de dhaoine a-steach dhan Kansas, cuid airson tràillealachd 's cuid an aghaidh 's an dàrna taobh a' feuchainn an taobh eile a phutadh a-mach às an Kansas. Bhris fòirneart a-mach 's mhair seòrsa de chogadh catharra ann an Kansas mu leth-dhusan bliadhna gu ruige thoiseach an cogadh catharra aig ìre nàiseanta.

Other Languages
Alemannisch: Sezessionskrieg
Boarisch: Sezessionsgriag
žemaitėška: JAV cėvėlėnė vaina
беларуская (тарашкевіца)‎: Грамадзянская вайна ў ЗША
emiliàn e rumagnòl: Guèra 'd secesiòṅ americàna
Fiji Hindi: American Civil War
日本語: 南北戦争
къарачай-малкъар: АБШ-да граждан къазауат
Lëtzebuergesch: Sezessiounskrich
Baso Minangkabau: Parang Sudaro AS
Bahasa Melayu: Perang Saudara Amerika
नेपाल भाषा: अमेरिकी गृह हताः
norsk nynorsk: Borgarkrigen i USA
srpskohrvatski / српскохрватски: Američki građanski rat
Simple English: American Civil War
oʻzbekcha/ўзбекча: AQShda fuqarolar urushi
Tiếng Việt: Nội chiến Hoa Kỳ
吴语: 美国内战
中文: 南北战争
Bân-lâm-gú: Lâm-pak Chiàn-cheng
粵語: 南北戰爭