Mailí

République du Mali
Bratach MhailíArmas Mailí
BratachArmas
Mana: Un peuple, un but, une foi
Pobal amháin, Sprioc amháin, Creideamh amháin
Amhrán náisiúnta: Pour l'Afrique et pour toi, Mali
Suíomh Mailí
Príomhchathair12°39′ Thuaidh 8°0′ Thiar
An chathair is móAn Phríomhchathair
Teangacha oifigiúlaFraincis
Rialtas Poblacht
Ibrahim Boubacar Keïta
Modibo Keita
Neamhspleáchas
ón Fhrainc
22 Meán Fómhair 1960
Achar
 • San iomlán
 • Uisce (%)
 
1,240,192 km² (24ú)
1.6%
Daonra
 • Meas. ó 2007
 • Daonáireamh -
 • Dlús
 
19,107,706 (60ú)

11/km² (207ú)
OTI (PCC)
 • San iomlán
 • An duine
Meas. ó 2005
$14.4 billiún (125ú)
$1,154 (166ú)
AirgeadraCFA Franc (XOF)
Crios ama
 • Samhradh (CSL)
GMT (UTC+0)
(UTC)
Fearann Idirlín.ml
Glaochód+223

bhliIs tír san Afraic í Mailí, nó Poblacht Mhailí. Is í Bamako an phríomhchathair. Is iar-choilíneacht Fhrancach í. Tá Mailí ar an tseachtú tír is mó san Afraic, agus teorainneacha aici leis an Ailgéir, leis an Nígir, le Buircíne Fasó, leis an gCósta Eabhair, leis an nGuine, leis an tSeineagáil agus leis an Máratáin. Tá Mailí corradh is 1,240,000 ciliméadar cearnach ar achar, agus trí mhilliún déag de dhaoine ina gcónaí ansin.

Tá radharcra agus nádúr Mhailí an-éagsúil, nó tá talamh méith i ndeisceart na tíre áit a bhfuil Abhainn na Seineagáile agus Abhainn na Nigire ag tabhairt uisce, ach ón taobh eile de sroicheann críocha thuaidh na tíre go domhain isteach sa Sahára. Ceann de na tíortha is boichte atá ann, agus is ar iascaireacht agus ar thalmhaíocht is mó a thagann muintir Mhailí i dtír, cé go bhfuil ór, úráiniam agus salann in ithir na tíre.

Fuair Mailí a hainm ó Impireacht Mhailí, a bhí ag rialú an taobh seo den Afraic sna blianta 1230-1600. Bhí impireachtaí eile ann freisin a raibh tionchar acu sa réigiún tráth: Impireacht Ghána agus Impireacht Songhay. Go deireanach san ochtú haois déag, thit Mailí leis na Francaigh, a bhí díreach ag leathadh a n-impireachta coilíní féin in Iarthar na hAfraice. Bhain Mailí amach neamhspleáchas ón bhFrainc sa bhliain 1959, ach san am sin, ba aon stát amháin iad an tSeineagáil agus Mailí.

Scoilt an chónaidhm seo an bhliain dár gcionn. Bhí an tír á rialú ag aon pháirtí amháin ar feadh i bhfad, ach sa bhliain 1991, i ndiaidh réabhlóid mhíleata, cuireadh daonlathas ar bun sa tír. Sna blianta 1992-2002, bhí Alpha Oumar Konaré ag rialú na tíre, ach ansin, d'fhág sé an Uachtaránacht i dtoghcháin dhaonlathacha ag Amadou Toumani Touré, a bhí i gceannas ar na réabhlóidithe sa bhliain 1991.

Cé gur tír thar a bheith bocht í Mailí, áirítear ar ceann de na tíortha is cobhsaí san Afraic í inniu.

Is í an Fhraincis teanga oifigiúil Mhailí, ach is léir go bhfuil a lán teangacha eile le cloisteáil timpeall na tíre. Is í an teanga Bambara an ceann is tábhachtaí de na teangacha dúchasacha, agus is féidir le ochtar as an deichniúr de mhuintir Mhailí an teanga seo a labhairt. Ceann de na teangacha Mande í, cosúil lena lán teangacha in Iarthar na hAfraice (ar nós na dteangacha Dioula agus Mandinka, cuir i gcás), agus í intuigthe go maith ag cainteoirí na dteangacha seo.

Muslamaigh iad 90 % de mhuintir Mhailí, ach is tír shaolta í Mailí, agus ní raibh iarrachtaí ann le dlí an Ioslaim a chur i bhfeidhm. Críostaithe iad 5 %, agus cloíonn an 5 % eile le reiligiúin thraidisiúnta na hAfraice.

Mosc i Djenné

Bhí Mailí riamh ar ceann de na lárionaid thábhachtacha chultúrtha san Afraic. Inniu, chuala an saol mór iomrá ar thraidisiún ceoltóireachta na tíre, agus chuaigh ainmneacha cosúil le Salif Keita ar fud an domhain. Thairis sin, tharraing a lán scríbhneoirí Mailíocha súil an tsaoil mhóir orthu féin. Tá a dtraidisiún litríochta féin ag na Mailígh, cé gur minic nach mbíonn ann ach béal-litríocht, agus í á hiompar ag na seanchaithe, nó na griots.

  • tagairtí

Tagairtí


Other Languages
Acèh: Mali
адыгабзэ: Мали
Afrikaans: Mali
Alemannisch: Mali
አማርኛ: ማሊ
aragonés: Mali
العربية: مالي
ܐܪܡܝܐ: ܡܐܠܝ
مصرى: مالى
asturianu: Malí
azərbaycanca: Mali
تۆرکجه: مالی
башҡортса: Мали
žemaitėška: Malis
Bikol Central: Mali
беларуская: Малі
беларуская (тарашкевіца)‎: Малі
български: Мали
भोजपुरी: माली देस
Bahasa Banjar: Mali
bamanankan: Mali
বাংলা: মালি
བོད་ཡིག: མ་ལི།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: মালি
brezhoneg: Mali
bosanski: Mali
буряад: Мали
català: Mali
Chavacano de Zamboanga: Malí
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Mali
нохчийн: Мали
کوردی: مالی
qırımtatarca: Mali
čeština: Mali
Чӑвашла: Мали
Cymraeg: Mali
dansk: Mali
Deutsch: Mali
Zazaki: Mali
dolnoserbski: Mali
डोटेली: माली
ދިވެހިބަސް: މާލީ
eʋegbe: Mali
Ελληνικά: Μάλι
English: Mali
Esperanto: Malio
español: Malí
eesti: Mali
euskara: Mali
estremeñu: Mali
فارسی: مالی
Fulfulde: Maali
suomi: Mali
Võro: Mali
føroyskt: Mali
français: Mali
arpetan: Mali
Nordfriisk: Maali
Frysk: Maly
Gagauz: Mali
Gàidhlig: Màili
galego: Malí
Avañe'ẽ: Mali
ગુજરાતી: માલી
Gaelg: Malee
Hausa: Mali
客家語/Hak-kâ-ngî: Mali
עברית: מאלי
हिन्दी: माली
Fiji Hindi: Mali
hrvatski: Mali
hornjoserbsce: Mali
Kreyòl ayisyen: Mali
magyar: Mali
հայերեն: Մալի
interlingua: Mali
Bahasa Indonesia: Mali
Interlingue: Mali
Igbo: Mali
Ilokano: Mali
Ido: Mali
íslenska: Malí
italiano: Mali
日本語: マリ共和国
Patois: Mali
Basa Jawa: Mali
ქართული: მალი
Qaraqalpaqsha: Mali
Taqbaylit: Mali
Kabɩyɛ: Maalii
Kongo: Mali
Gĩkũyũ: Mali
қазақша: Мали
ಕನ್ನಡ: ಮಾಲಿ
한국어: 말리
kurdî: Malî
kernowek: Mali
Кыргызча: Мали
Latina: Malia
Ladino: Mali
Lëtzebuergesch: Mali
Lingua Franca Nova: Mali
Luganda: Mali
Limburgs: Mali
Ligure: Mali
lumbaart: Mali
lingála: Mali
ລາວ: ມາລີ
لۊری شومالی: مالی
lietuvių: Malis
latviešu: Mali
मैथिली: माली
Malagasy: Mali
Baso Minangkabau: Mali
македонски: Мали
മലയാളം: മാലി
монгол: Мали
मराठी: माली
кырык мары: Мали
Bahasa Melayu: Mali
Malti: Mali
မြန်မာဘာသာ: မာလီနိုင်ငံ
مازِرونی: مالی
Nāhuatl: Mali
Plattdüütsch: Mali
Nedersaksies: Mali
नेपाली: माली
नेपाल भाषा: माली
Nederlands: Mali
norsk nynorsk: Mali
norsk: Mali
Novial: Mali
Sesotho sa Leboa: Mali
occitan: Mali
Livvinkarjala: Mali
Oromoo: Maalii
ଓଡ଼ିଆ: ମାଲି
Ирон: Мали
ਪੰਜਾਬੀ: ਮਾਲੀ
Kapampangan: Mali
Papiamentu: Mali
पालि: माली
Norfuk / Pitkern: Maali
polski: Mali
Piemontèis: Mali
پنجابی: مالی
پښتو: مالي
português: Mali
Runa Simi: Mali
română: Mali
русский: Мали
русиньскый: Малі
Kinyarwanda: Mali
संस्कृतम्: माली
саха тыла: Мали
sardu: Mali
sicilianu: Mali
Scots: Mali
davvisámegiella: Mali
Sängö: Malïi
srpskohrvatski / српскохрватски: Mali
සිංහල: මාලි
Simple English: Mali
slovenčina: Mali
slovenščina: Mali
chiShona: Mali
Soomaaliga: Maali
shqip: Mali
српски / srpski: Мали
SiSwati: IMali
Sesotho: Mali
Seeltersk: Mali
Basa Sunda: Mali
svenska: Mali
Kiswahili: Mali
ślůnski: Mali
தமிழ்: மாலி
тоҷикӣ: Малӣ
ትግርኛ: ማሊ
Türkmençe: Mali
Tagalog: Mali (bansa)
Türkçe: Mali
Xitsonga: Mali (Tiko)
татарча/tatarça: Мали
удмурт: Мали
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: مالى
українська: Малі
اردو: مالی
oʻzbekcha/ўзбекча: Mali
vèneto: Małì
vepsän kel’: Mali
Tiếng Việt: Mali
West-Vlams: Mali
Volapük: Maliyän
walon: Mali
Winaray: Mali
Wolof: Mali
吴语: 马里
хальмг: Малудин Орн
მარგალური: მალი
ייִדיש: מאלי
Yorùbá: Málì
Zeêuws: Mali
中文: 马里
文言: 馬里
Bân-lâm-gú: Mali
粵語: 馬里
isiZulu: IMali