نئولیبرالیسم

نئولیبرالیسم لفظیست که کاربرد و تعریف آن در طول زمان تغییر یافته‌است.[۱] در وهلهٔ نخست نظریه‌ای در مورد شیوه‌هایی در اقتصاد سیاسی است که بر اساس آن‌ها با گشودن راه برای تحقق آزادی‌های کارآفرینانه و مهارت‌های فردی در چهارچوبی نهادی که ویژگی آن حقوق مالکیت خصوصی قدرتمند، بازارهای آزاد و تجارت آزاد است، می‌توان رفاه و بهروزی انسان را افزایش داد. از نظر نئولیبرالیسم، نقش دولت، ایجاد و حفظ یک چهارچوب نهادی مناسب برای عملکرد این شیوه‌هاست. مثلاً دولت باید کیفیت و انسجام پول را تضمین کند. به علاوه، دولت باید ساختارها و کارکردهای نظامی، دفاعی، قانونی لازم برای تأمین حقوق مالکیت خصوصی را ایجاد و در صورت لزوم عملکرد درست بازارها را با توسل به سلطه تضمین کند. از این گذشته، اگر بازارهایی (در حوزه‌هایی از قبیل زمین، آب، آموزش، مراقبت بهداشتی، تأمین اجتماعی یا آلودگی محیط زیست وجود نداشته باشد، آن وقت، اگر لازم باشد، دولت باید آن‌ها را ایجاد کند ولی نباید بیش از این در امور مداخله کند.[۲]

استفاده از این لفظ از آغاز قرن بیستم با معانی متفاوت شروع شد،[۳] ولی استفاده از آن در معنای کنونی بیشتر در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ از سوی دانشوران در گستره گوناگونی از علوم اجتماعی،[۴][۵] و نیز از سوی منتقدان آن رایج شد.[۶][۷] مدافعان سیاست‌های بازار آزاد از استفاده از لفظ «نئولیبرال» خودداری می‌کنند.[۸] و برخی دانشوران این لفظ را به معانی متفاوتی توصیف کرده‌اند.[۹][۱۰]

بنیان‌گذار این مکتب اویکن است و روستو، اشمولدرز، هایک و ارهارد از نمایندگان معروف این مکتب هستند. آن‌ها خواستار شرایط آزاد هستند و مکانیسم بازار را تأیید می‌کنند و مخالف مداخله دولت در اقتصاد هستند و با مالکیت اشتراکی بر زمین و ابزار تولید و سوسیالیسم و هدایت اقتصاد مبارزه می‌کنند. طرفداران این مکتب چون اقتصاد لیبرالیستی خالص را شکست خوردهٔ نیروهای مزاحم و مختل‌کننده و مخالف می‌دانند لذا یک لیبرالیسم نورماتیو و اقتصاد رقابتی تنظیم‌شده را پیشنهاد می‌کنند. به اعتقاد نئولیبرالیست‌ها، لیبرالیسم به جای این که به آزادی رقابت بیندیشد، آزادی انتزاعی را مورد توجه قرار می‌دهند یعنی فقط خود آزادی را هدف قرار می‌دهد و این عدم حساسیت به انعقاد قراردادهایی بود که به ایجاد کارتل و تراست و کنسرن و سایر راه‌های ایجاد انحصار انجامید و در واقع وقتی آزادی بالاترین هدف باشد ایجاد رقابت نمی‌تواند هدف لیبرالیسم باشد.

قواعد اساسی نئولیبرالیسم عبارتند از:

  1. بازارهای آزاد تمرکز و ایجاد قدرت رقابت را مختل می‌کند پس دولت وظیفه دارد به وسیله وضع قوانین کارتل از رقابت حفاظت نماید.
  2. ثبات ارزش پول.
  3. تضمین مالکیت فردی.
  4. مسولیت‌پذیری کامل هر عامل اقتصادی در برابر نتایج اعمال خود.
  5. آزادی قرارداد (به جز قراردادهایی که باعث ایجاد انحصار گردد مانند قراردادهایی که باعث به وجود آمدن کارتل و تراست و کنسرن می‌شود)
  6. دولت می‌بایست رقابت را تضمین کند. در واقع دولت فقط باید قواعد بازی را مشخص کند و با ایجاد فضای قانونی جریان رقابت را در چهارچوب آن ممکن سازد. لیبرالیسم به معنای عدم مداخلهٔ دولت نیست، چون به این ترتیب دست قوی‌ترها باز گذاشته می‌شود. دولت تنها حق دارد برای ایجاد شرایط رقابت مداخله کند و برای ایجاد آزادی عملی، آزادی انتزاعی را زیر پا بگذارد.

به اعتقاد برخی از محققان آنچه رشد سریع نئولیبرالیسم را در دنیا موجب شد، حمایت گسترده سرمایه‌داران بزرگ و نهادهای وابسته به آن‌ها بود که پوسته‌ای آکادمیک و مورد پسند نخبگان از آرزوهای قدیمی و قدرت‌طلبانه خود را در نوشته‌های افرادی مانند هایک و فریدمن مشاهده می‌کردند.[۱۱]

زبان های دیگر
aragonés: Neoliberalismo
العربية: نيوليبرالية
asturianu: Neolliberalismu
azərbaycanca: Neoliberalizm
български: Неолиберализъм
čeština: Neoliberalismus
English: Neoliberalism
Esperanto: Novliberalismo
español: Neoliberalismo
français: Néolibéralisme
Gàidhlig: Nua-libearalas
hrvatski: Neoliberalizam
Bahasa Indonesia: Neoliberalisme
íslenska: Nýfrjálshyggja
italiano: Neoliberismo
日本語: 新自由主義
Basa Jawa: Néoliberalisme
한국어: 신자유주의
lumbaart: Neoliberism
lietuvių: Neoliberalizmas
latviešu: Neoliberālisms
Bahasa Melayu: Neoliberalisme
norsk nynorsk: Nyliberalisme
português: Neoliberalismo
română: Neoliberalism
sicilianu: Neulibbirismu
srpskohrvatski / српскохрватски: Neoliberalizam
Simple English: Neoliberalism
slovenčina: Neoliberalizmus
српски / srpski: Неолиберализам
svenska: Nyliberalism
Türkçe: Neoliberalizm
українська: Неолібералізм