آسیای مرکزی

آسیای مرکزی
نقشه آسیای مرکزی
مساحت ۴٬۰۰۳٬۴۰۰ ک.م.
جمعیت ۶۶٬۴۵۳٬۵۳۳ نفر
تراکم جمعیت ۱۵ نفر در کیلومتر مربع
کشورها   قزاقستان
  قرقیزستان
  تاجیکستان
  ترکمنستان
  ازبکستان
تولید اسمی ناخالص داخلی ( ۲۰۰۹) ۱۶۶ میلیارد دلار
تولید سرانه ناخالص داخلی (۲۰۰۹) ۲٬۷۰۰ دلار

آسیای مرکزی یا آسیای میانه سرزمین پهناوری در قارهٔ آسیا است که هیچ مرزی با آب‌های آزاد جهان ندارد. اگر چه مرزهای دقیقی برای این سرزمین تعریف نشده‌است، اما معمولاً آن را دربرگیرنده کشورهای امروزی، ازبکستان، تاجیکستان، ترکمنستان، قزاقستان، قرقیزستان می‌دانند. اغلب سرزمین‌های دیگری چون شمال شرق ایران، مغولستان، کشمیر، شمال و غرب پاکستان، و گاه سین‌کیانگ (ترکستان شرقی قدیم) در غرب چین و جنوب سیبری در روسیه نیز شامل آسیای مرکزی می‌شوند.

این منطقه از شمال به روسیه، از جنوب به ایران و افغانستان، از شرق به چین و از غرب به دریای خزر متصل است. [۱]

به بخشی از آسیای مرکزی که در میان دو رود آمودریا و سیردریا جای دارد در منابع کهنتر عربی و پارسی « ماوراءالنهر» (و در فارسی فَرارود) گفته می‌شد. به بخشی از شمال و شرق آسیای مرکزی در دوره‌هایی « ترکستان» هم می‌گفته‌اند.

ایده نامیدن این منطقه‌ها به عنوان یک منطقهٔ یگانهٔ جغرافیایی با نام آسیای مرکزی در سال ۱۸۴۳ توسط الکساندر فون هومبولت، جغرافیدان پروسی مطرح شد. او می‌گوید آسیای میانه به آن بخش از قاره آسیا اطلاق می‌شود که بین ۵ درجه شمالی و ۵ درجه جنوبی و ۴۴/۵ درجه عرض جغرافیایی واقع شده‌است. [۲] برای مرز و بوم جغرافیایی این منطقه هنوز تعریف کامل و مشخصی وجود ندارد.

در سال ۱۹۲۴ پس از برپایی حکومت بلشویک‌ها آسیا از نظر سیاسی در ارتباط با مسکو به سه بخش ۱- آسیای نزدیک منطقه قفقاز ۲- آسیای دور متصرفات سیبری و سرزمین‌های خاور ۳- آسیای مرکزی حد فاصل آسیای دور و آسیای نزدیک تقسیم گردید. [۳] به لحاظ جایگاه تاریخی این منطقه: دو اصطلاح آسیای مرکزی و آسیای میانه، از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی بر سر زبانها افتاد. وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، نام درست ومنطقی (آسیای مرکزی) رابه کار. [۴]

زبان های دیگر
Afrikaans: Sentraal-Asië
aragonés: Asia Central
Ænglisc: Middelasia
العربية: آسيا الوسطى
azərbaycanca: Mərkəzi Asiya
تۆرکجه: اورتا آسیا
башҡортса: Үҙәк Азия
žemaitėška: Vėdorė Azėjė
беларуская: Цэнтральная Азія
беларуская (тарашкевіца)‎: Цэнтральная Азія
български: Централна Азия
brezhoneg: Azia ar C'hreiz
bosanski: Srednja Azija
català: Àsia Central
нохчийн: Юккъера Ази
qırımtatarca: Orta Asiya
čeština: Střední Asie
Чӑвашла: Тĕп Ази
Deutsch: Zentralasien
Ελληνικά: Κεντρική Ασία
English: Central Asia
Esperanto: Centra Azio
español: Asia Central
eesti: Kesk-Aasia
français: Asie centrale
Nordfriisk: Madelaasien
galego: Asia Central
Avañe'ẽ: Mbyte Asia
客家語/Hak-kâ-ngî: Chûng-Â
עברית: מרכז אסיה
हिन्दी: मध्य एशिया
hrvatski: Srednja Azija
hornjoserbsce: Centralna Azija
Bahasa Indonesia: Asia Tengah
íslenska: Mið-Asía
italiano: Asia centrale
日本語: 中央アジア
Basa Jawa: Asia Tengah
Qaraqalpaqsha: Orayliq Aziya
қазақша: Орталық Азия
한국어: 중앙아시아
kernowek: Asi Gres
Кыргызча: Орто Азия
Latina: Media Asia
Lëtzebuergesch: Zentralasien
lumbaart: Asia Centrala
lietuvių: Vidurinė Azija
latviešu: Centrālāzija
मैथिली: मध्य एसिया
Malagasy: Azia Afovoany
македонски: Средна Азија
മലയാളം: മദ്ധ്യേഷ്യ
монгол: Төв Ази
Bahasa Melayu: Asia Tengah
မြန်မာဘာသာ: အလယ်အာရှ
नेपाली: मध्य एसिया
Nederlands: Centraal-Azië
norsk nynorsk: Sentral-Asia
Nouormand: Âsie du Mitan
occitan: Asia Centrala
ଓଡ଼ିଆ: ମଧ୍ୟ ଏସିଆ
português: Ásia Central
română: Asia Centrală
саха тыла: Киин Азия
sicilianu: Asia cintrali
srpskohrvatski / српскохрватски: Srednja Azija
Simple English: Central Asia
slovenčina: Stredná Ázia
slovenščina: Srednja Azija
Soomaaliga: Aasiyada Dhexe
српски / srpski: Средња Азија
Basa Sunda: Asia Tengah
svenska: Centralasien
Kiswahili: Asia ya Kati
தமிழ்: நடு ஆசியா
తెలుగు: మధ్య ఆసియా
Türkmençe: Merkezi Aziýa
Tagalog: Gitnang Asya
Türkçe: Orta Asya
татарча/tatarça: Үзәк Азия
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئوتتۇرا ئاسىيا
українська: Центральна Азія
oʻzbekcha/ўзбекча: Markaziy Osiyo
Tiếng Việt: Trung Á
Wolof: Diggu Asi
吴语: 中亞
მარგალური: ცენტრალური აზია
Yorùbá: Àrin Ásíà
中文: 中亚
文言: 中亞
Bân-lâm-gú: Tiong-a
粵語: 中亞