Régn Unî

Mirandola-stemma.gif Miranduléś
C'l artìcul chè 'l è scrit in MiranduléśEmiliàn

Provincia di Modena-Stemma.pngArtéccol in dialètt mudnésModena-Stemma.png

La bandéra dal Régn Unî
Al Régn Unî (in vérd scûr)
Al stéma dal Régn Unî


Al Régn Unî (Regno Unito in itagliàṅ, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland in ingléś) 'l è 'n stat dl'Europa ucidentàla cun capitàla Lóndra. A n gh'è minga da cunfónd'r-al cun l'Inghiltèra (ch'l'è sōl una dal sò regiòṅ) o cun la Gran Bretàggna (ch'l'è sōl l'ìśula più granda in du a s cata al régn). Al sò mòt 'l è „Dieu et mon droit“ (Dio e al mè dirìt), scrit in Francéś e minga in Ingléś ch'la sarés invéci la sò léngua uficiàla. Àtri léngui regiunàli druàdi lè i èṅ al Galéś, al Gaèlic Scuséś, al Gaèlic Irlandéś, al Còrnic dla Curnuvàglia, al Scots dla Scòsia e al Scots d'l Ulster in dl'Irlànda dal Nòrd.

La sò ultma regìna catòlica (di Stuart) l'è stada la mudnéśa Marìa ad Mòdna méntar quéla 'd adès l'è la Śabéta II di Windsor da 'l 6 ad Favràr dal 1952.

Al Régn Unî ad Gran Bretàggna e Irlànda al nas cun 'l At 'd Ugnòṅ dal 1800 ch'al mitìva insém al Régn ad Gran Bretàggna cun al Régn 'd Irlànda anc se pò na bèla part ad cl'ìśula chè l'è andàda par sò cònt in dal 1922 dand vita a 'l Stat Lìbar 'd Irlànda. Sōl l'Irlànda dal Nòrd (siē cuntèi su nóṿ ad la regiòṅ d'l Ulster) l'è armàsta in du l'éra dand vita a 'l Régn Unî insém a l'Inghiltèra, a 'l Gàles e a la Scòsia. Al stat 'l è guernâ p'r un sistéma parlamentàr. La prima minìstra 'd adès l'è la Theresa May dal Partî Cunservadōr (da 'l 13 ad Luj dal 2016) ch'l'à tòlt al pòst ad David Cameron ch'al s è dimìs dòp la Brexit.

Al Régn Unî, catànd-as mis prinsipalmènt su dū ìśuli, al gh'à tut 'd intóran dagl'àqui: al Mar dal Nòrd (a èst), al Canàl dla Mandga (a sud) e al Mar 'd Irlànda e 'l Ucéan Atlàntic (a nòrd e a òvest). Àtri ìśuli più pìculi i èṅ quéli ad Man, Wight, Urcàdi, Shetland e Ebridi a nòrd dla Scòsia.

'L è mémbar d'l ONU (in du al gh'à na scrana permanénta), dal G8, dla NATO e dl'Ugnòṅ Europea da 'l 1973.

Stòria

Pruclamasiòṅ dal dastacamènt dla Repùblica Irlandéśa da 'l Régn Unî

Scòsia e Inghiltèra i gh'éran bèla cuma dū quèi dastacâ a 'l inìsi dal X sècul. Al Gàles 'l è pasâ sóta 'l cuntròl ingléś in dal 1284 par pò tacàr a far part dal Régn 'd Inghiltèra da 'l 1536. Al 1 ad Maǵ dal 1707 a véd la luś al Régn ad Gran Betàggna cun al curóni 'd Inghiltèra (cun i Galéś dèntar) e Scòsia misi insém. Cun 'l At 'd Ugnòṅ dal 1800 a s śònta anc al Régn 'd Irlànda e a nas acsè al Régn Unî ad Gran Bretàggna e Irlànda.

In di elesiòṅ dal Dicémbar dal 1918, al partî dal Sinn Féin, ch'al vliva al dastacamènt d'l Irlanda da 'l Régn Unî, al mùcia sù 73 séǵ di 106 dispunìbii a la Cambra di Cumùn e gl'elèt i decìdan ad n andàr minga a Westminster stand in un parlamènt par sò cònt fóra dla léǵ, al Dáil Éireann. Dòp na dichiarasiòṅ 'd indipendénsa e na guèra, in dal 1921 al guèran britànic e al gabinét irlandéś (Aireacht) i s métan 'd acòrd par catàr na sulusiòṅ ch'la pòrta a la separasiòṅ dal dū ìśuli a part siē cuntèi dal nòrd, ad religiòṅ prutestànta, ch'i decìdan ad restàr sèg. A nas acsè al Stat lìbar 'd Irlànda (Saorstát Éireann in Gaèlic Irlandéś, pò Repùblica 'd Irlànda o Eire) ch'al gh'iva dèntar anc tri cuntèi d'l Ulster ( Cavan, Monaghan e Donegal) e al Régn Unî ad Gran Beràggna e d'l Irlànda dal Nòrd.

Other Languages
Аҧсшәа: Британиа Ду
aragonés: Reino Unito
অসমীয়া: যুক্তৰাজ্য
asturianu: Reinu Xuníu
azərbaycanca: Birləşmiş Krallıq
башҡортса: Бөйөк Британия
žemaitėška: Jongtėnė Karalīstė
Bikol Central: Reyno Unido
беларуская: Вялікабрытанія
беларуская (тарашкевіца)‎: Вялікабрытанія
Bahasa Banjar: Britania Raya
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: তিলপারাজ্য
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: United Kingdom
буряад: Ехэ Британи
català: Regne Unit
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ĭng-guók
Chamoru: Reinu Unidu
ᏣᎳᎩ: ᎩᎵᏏᏲ
Tsetsêhestâhese: United Kingdom
qırımtatarca: Büyük Britaniya
kaszëbsczi: Wiôlgô Britanijô
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Вєлика Британїꙗ
Чӑвашла: Аслă Британи
Thuɔŋjäŋ: Amatnhom Mäcŋaknhom
español: Reino Unido
estremeñu: Reinu Uníu
føroyskt: Stóra Bretland
français: Royaume-Uni
arpetan: Royômo-Uni
Nordfriisk: Feriind Kiningrik
furlan: Ream Unît
贛語: 英國
galego: Reino Unido
Avañe'ẽ: Tavetã Joaju
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: युनायटेड किंगडम
Hausa: Birtaniya
客家語/Hak-kâ-ngî: Yîn-koet
Fiji Hindi: United Kingdom
hornjoserbsce: Zjednoćene kralestwo
Kreyòl ayisyen: Wayòm Ini
interlingua: Regno Unite
Bahasa Indonesia: Britania Raya
Interlingue: Reyatu Unit
ГӀалгӀай: Великобритани
íslenska: Bretland
italiano: Regno Unito
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᑐᓗᐃᑦ ᓄᓈᑦ
日本語: イギリス
la .lojban.: ritygu'e
Адыгэбзэ: Британиэшхуэ
қазақша: Ұлыбритания
kalaallisut: Tuluit Nunaat
ភាសាខ្មែរ: សហរាជាណាចក្រ
한국어: 영국
Перем Коми: Ыджыт Бритму
къарачай-малкъар: Уллу Британия
Ripoarisch: Jrußbritannie
kernowek: Ruwvaneth Unys
Ladino: Reyno Unido
Lëtzebuergesch: Vereenegt Kinnekräich
Lingua Franca Nova: Rena Unida
Ligure: Regno Unïo
lumbaart: Regn Unid
لۊری شومالی: بریتانیا
latgaļu: Lelbrytaneja
монгол: Их Британи
кырык мары: Кого Британи
Bahasa Melayu: United Kingdom
Malti: Renju Unit
Mirandés: Reino Ounido
مازِرونی: بریتانیا
Dorerin Naoero: Ingerand
Napulitano: Gran Vretagna
Nedersaksies: Verienigd Keuninkriek
norsk nynorsk: Storbritannia
Nouormand: Rouoyaume Unni
Sesotho sa Leboa: United Kingdom
Chi-Chewa: United Kingdom
occitan: Reialme Unit
Livvinkarjala: Yhtys Kuningaskundu
Pangasinan: Reino Unido
Papiamentu: Reino Uni
Norfuk / Pitkern: Yunitid Kingdum
Piemontèis: Regn Unì
پنجابی: برطانیہ
português: Reino Unido
rumantsch: Reginavel Unì
armãneashti: Britania Mari
tarandíne: Regne Aunìte
русиньскый: Велика Брітанія
Kinyarwanda: Ubwongereza
саха тыла: Улуу Британия
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ
sicilianu: Regnu Unitu
davvisámegiella: Ovttastuvvan gonagasriika
srpskohrvatski / српскохрватски: Ujedinjeno Kraljevstvo
ၽႃႇသႃႇတႆး : မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ
Simple English: United Kingdom
Gagana Samoa: Peretānia
chiShona: United Kingdom
Sranantongo: Ingriskondre
Basa Sunda: Britania
тоҷикӣ: Бритониё
lea faka-Tonga: Pilitānia
Tok Pisin: Yunaitet Kingdom
Xitsonga: United Kingdom
татарча/tatarça: Бөекбритания
reo tahiti: Paratāne
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: بۈيۈك بېرىتانىيە
українська: Велика Британія
oʻzbekcha/ўзбекча: Birlashgan Qirollik
vèneto: Regno Unìo
vepsän kel’: Sur' Britanii
Volapük: Regän Pebalöl
Winaray: Reino Unido
吴语: 英国
Vahcuengh: Yinghgoz
中文: 英国
文言: 英國
Bân-lâm-gú: Liân-ha̍p Ông-kok
粵語: 英國