Υδρογόνο
English: Hydrogen

Υδρογόνο
- ← ΥδρογόνοΉλιο
-

Η

Li
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif

Hydrogen.svg
Το άτομο του Υδρογόνου

H,1.jpg
Αέριο υδρογόνο

Ιστορία
Ταυτότητα του στοιχείου
Όνομα, σύμβολοΥδρογόνο (Η)
Ατομικός αριθμός (Ζ)1
Κατηγορίααμέταλλα
ομάδα, περίοδος,
τομέας
1 ,1, s
Σχετική ατομική
μάζα (Ar)
1,00794
Ηλεκτρονική
διαμόρφωση
1s
Ατομικές ιδιότητες
Ατομική ακτίνα25 (53,5) pm
Ομοιοπολική ακτίνα31,(5) pm
Ακτίνα van der Waals120 pm
Ηλεκτραρνητικότητα2,20 (Κλίμακα Pauling)
Κυριότεροι αριθμοί
οξείδωσης
0, ±1
Ενέργειες ιονισμού1η:1312.0 kJ·mol−1
Φυσικά χαρακτηριστικά
Κρυσταλλικό σύστημαεξαγωνικό
Σημείο τήξης-259,14(°C) (14,02 K)
Σημείο βρασμού-252,87 °C (20,29 K)
Τριπλό σημείο-259,36 °C (13,8 K), 7,042 kPa
Κρίσιμο σημείο-240,19 °C (32,97 K), 1,293 MPa
Πυκνότητα0,08988 kg/m3
Ενθαλπία τήξης0,117 kJ/mol
Ταχύτητα του ήχου1310 m/s
Η κατάσταση αναφοράς είναι η πρότυπη κατάσταση (25°C, 1 Atm)
εκτός αν σημειώνεται διαφορετικά

Το υδρογόνο (λατινικά: hydrogenium, αγγλικά: hydrogen) είναι το αμέταλλο χημικό στοιχείο με χημικό σύμβολο H και ατομικό αριθμό 1. Με ατομική μάζα 1,00794(7) amu, το υδρογόνο είναι το ελαφρύτερο χημικό στοιχείο του περιοδικού πίνακα. Η μονοατομική αλλομορφή του (H1) είναι η πιο άφθονη χημική ουσία στο σύμπαν, του οποίου θεωρείται ότι αποτελεί το 75% της συνολικής βαρυονικής μάζας.[1][2] Τα άστρα και τα υπολείμματα άστρων κύριας ακολουθίας αποτελούνται κυρίως από υδρογόνο σε κατάσταση πλάσματος. Το πιο συνηθισμένο ισότοπο του υδρογόνου είναι το «πρώτιο» (1H, όπου η ονομασία αυτή χρησιμοποιείται σπάνια) περιέχει μόνο ένα πρωτόνιο και κανένα νετρόνιο, στον πυρήνα του. Η συμπαντική δημιουργία του ατομικού υδρογόνου παρουσιάστηκε για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια της εποχής ανασυνδυασμού.

Στις «κανονικές συνθήκες περιβάλλοντος», δηλαδή σε θερμοκρασία 25°C και υπό πίεση 1 atm, το (χημικά καθαρό) υδρογόνο είναι άχρωμο, άοσμο, άγευστο, μη τοξικό, αμέταλλο και πολύ εύφλεκτο διατομικό αέριο, με μοριακό τύπο H2. Εφόσον το υδρογόνο γρήγορα σχηματίζει ομοιοπολικές ενώσεις, και μάλιστα με τα περισσότερα αμέταλλα, αλλά και με αρκετά μέταλλα, καθώς και με μεταλλοειδή, το περισσότερο από το υδρογόνο στη Γη υπάρχει σε μοριακές μορφές, όπως η μορφή του νερού ή στη μορφή διαφόρων οργανικών ενώσεων. Το υδρογόνο παίζει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην οξεοβασική χημεία. Σε ιονικές ενώσεις, μπορεί να πάρει αρνητικό ηλεκτρικό φορτίο, δηλαδή να σχηματίσει «ανιόν υδριδίου» (H-), ή θετικό ηλεκτρικό φορτίο, σχηματίζοντας δηλαδή κατιονικά χημικά είδη, όπως το «υδρογονοκατιόν» (H+). Το τελευταίο, μπορεί να αναφέρεται (γραπτά) ως «γυμνό» πρωτόνιο, όμως στην πραγματικότητα δεν έχουν βρεθεί ιονικές ενώσεις που να περιέχουν πραγματικά «γυμνό» πρωτόνιο. Ωστόσο, το υδρογόνο μετέχει σε πιο πολύπλοκα υδρογονούχα σύμπλοκα ιόντα, όπως για παράδειγμα το υδροξώνιο (H3O+).

Ως το απλούστερο γνωστό άτομο, το άτομο του υδρογόνου είχε σημαντική θεωρητική εφαρμογή, και χρησιμοποιήθηκε στην ανάπτυξη της ατομικής θεωρίας. Είναι το μόνο ουδέτερο άτομο για το οποίο υπάρχει αναλυτική λύση για την εξίσωση Σρέντιγκερ (equation Schrödinger), οπότε η θεωρητική μελέτη του ατόμου του, δηλαδή των ενεργειακών καταστάσεών του και των δυνατοτήτων του για δημιουργία δεσμών, έπαιξε νευραλγικό ρόλο για την ανάπτυξη της Κβαντομηχανικής.

Το στοιχειακό υδρογόνο (γνωστό και ως «διυδρογόνο», H2) παράχθηκε για πρώτη φορά τεχνητά[3] στις αρχές του 16ου αιώνα, με ανάμειξη μετάλλων και ισχυρών οξέων.[4] Τη χρονική περίοδο 1766-1781, ο Χένρι Κάβεντις (Henry Cavendish) αναγνώρισε πρώτος ότι το αέριο υδρογόνο είναι μια διακριτή (ξεχωριστή, διαφορετική από τις ήδη γνωστές) χημική ουσία,[5] και ότι παρήγαγε νερό όταν καιγόταν. Με βάση αυτή τη βασική του ιδιότητα, το ονόμασε «υδρογόνο», συνενώνοντας τις ελληνικές λέξεις «ὕδωρ» και «γεννῶ».

Η βιομηχανική του παραγωγή γίνεται κυρίως με επίδραση υδρατμού σε φυσικό αέριο, και λιγότερο συχνά, με την περισσότερο ενεργοβόρα μέθοδο της λεγόμενης «ηλεκτρόλυσης του νερού».[6][7] Το πλεονάζον υδρογόνο που παράγεται, καταναλώνεται (συνήθως) σε κοντινή απόσταση. Οι δυο μεγαλύτερες (βιομηχανικές) καταναλώσεις του αφορούν την κατεργασία (συγκεκριμένα υδροπυρόλυση) ορυκτών καυσίμων και την παραγωγή αμμωνίας, την τελευταία κυρίως για τη βιομηχανία παραγωγής λιπασμάτων.

Επίσης, το υδρογόνο είναι μια πρόκληση για τη μεταλλουργία, αφού (εκτός άλλων προβλημάτων) μπορεί να διαπιδύσει πολλά μέταλλα.[8][9] Το γεγονός αυτό καθιστά περίπλοκη την ορθή σχεδίαση και κατασκευή των σωλήνων μεταφοράς του, καθώς και των δοχείων αποθήκευσής του.[10][11]

Πίνακας περιεχομένων

άλλες γλώσσες
Afrikaans: Waterstof
Alemannisch: Wasserstoff
አማርኛ: ሃይድሮጅን
aragonés: Hidrochén
Ænglisc: Wætertimber
العربية: هيدروجين
অসমীয়া: উদজান
asturianu: Hidróxenu
azərbaycanca: Hidrogen
تۆرکجه: هیدروژن
башҡортса: Водород
Boarisch: Wassastoff
žemaitėška: Ondėnilis
беларуская: Вадарод
беларуская (тарашкевіца)‎: Вадарод
български: Водород
भोजपुरी: हाइड्रोजन
བོད་ཡིག: ཡང་རླུང་།
brezhoneg: Hidrogen
bosanski: Vodik
català: Hidrogen
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Kĭng
нохчийн: Хилург
Cebuano: Hidroheno
کوردی: ھایدرۆجین
corsu: Idrogenu
čeština: Vodík
Чӑвашла: Шыва кĕрекен
Cymraeg: Hydrogen
dansk: Brint
Deutsch: Wasserstoff
Zazaki: Hidrocen
dolnoserbski: Wóźik
ދިވެހިބަސް: ހައިޑްރަޖަން
emiliàn e rumagnòl: Idrôgen
English: Hydrogen
Esperanto: Hidrogeno
español: Hidrógeno
eesti: Vesinik
euskara: Hidrogeno
estremeñu: Idrógenu
فارسی: هیدروژن
suomi: Vety
føroyskt: Hydrogen
français: Hydrogène
Nordfriisk: Weederstoof
furlan: Idrogjen
Frysk: Wetterstof
Gaeilge: Hidrigin
贛語:
Gàidhlig: Haidridean
galego: Hidróxeno
Avañe'ẽ: Tatavevýi
ગુજરાતી: ઉદકજન
Gaelg: Hiddragien
客家語/Hak-kâ-ngî: Khiâng
Hawaiʻi: Eawai
עברית: מימן
हिन्दी: हाइड्रोजन
Fiji Hindi: Hydrogen
hrvatski: Vodik
hornjoserbsce: Wodźik
Kreyòl ayisyen: Idwojèn
magyar: Hidrogén
հայերեն: Ջրածին
Արեւմտահայերէն: Ջրածին
interlingua: Hydrogeno
Bahasa Indonesia: Hidrogen
Ilokano: Hidroheno
Ido: Hido
íslenska: Vetni
italiano: Idrogeno
日本語: 水素
Patois: Aijrojin
la .lojban.: cidro
Jawa: Hidrogen
ქართული: წყალბადი
Qaraqalpaqsha: Vodorod
Taqbaylit: Hidṛujin
Kabɩyɛ: Hɩdrɔzɛnɩ
Gĩkũyũ: Hydrogen
қазақша: Сутегі
ភាសាខ្មែរ: អ៊ីដ្រូសែន
ಕನ್ನಡ: ಜಲಜನಕ
한국어: 수소
Перем Коми: Ваувтыр
Ripoarisch: Wasserstoff
kurdî: Hîdrojen
Кыргызча: Суутек
Latina: Hydrogenium
Lëtzebuergesch: Waasserstoff
лезги: Водород
Limburgs: Waterstof
Ligure: Idrogeno
lumbaart: Idrògen
lingála: Idrojɛ́ní
lietuvių: Vandenilis
latviešu: Ūdeņradis
мокшень: Ведьшачфты
олык марий: Вӱдеж
македонски: Водород
മലയാളം: ഹൈഡ്രജൻ
монгол: Устөрөгч
मराठी: उदजन
кырык мары: Водород
Bahasa Melayu: Hidrogen
Malti: Idroġenu
မြန်မာဘာသာ: ဟိုက်ဒရိုဂျင်
эрзянь: Ведь чачтый
Nāhuatl: Āyōcoxqui
Plattdüütsch: Waterstoff
Nedersaksies: Waeterstof
नेपाली: हाइड्रोजन
नेपाल भाषा: हाइड्रोजन
norsk nynorsk: Hydrogen
norsk: Hydrogen
Novial: Hidrogene
Diné bizaad: Háájiʼjin
occitan: Idrogèn
Livvinkarjala: Vezisuadu
ଓଡ଼ିଆ: ଉଦ୍‌ଜାନ
Ирон: Донгуыр
ਪੰਜਾਬੀ: ਹਾਈਡਰੋਜਨ
Papiamentu: Hidrogeno
Pälzisch: Wasserstoff
Norfuk / Pitkern: Hiidrojen
polski: Wodór
Piemontèis: Idrògen
پنجابی: ہائیڈروجن
Ποντιακά: Υδρογόνον
português: Hidrogénio
Runa Simi: Yakuchaq
română: Hidrogen
armãneashti: Hidrogenu
русский: Водород
русиньскый: Гідроґен
संस्कृतम्: उदजन
саха тыла: Водород
sardu: Idrogenu
sicilianu: Idrògginu
Scots: Hydrogen
srpskohrvatski / српскохрватски: Vodik
Simple English: Hydrogen
slovenčina: Vodík
slovenščina: Vodik
chiShona: Hydrogen
Soomaaliga: Haaydarojiin
shqip: Hidrogjeni
српски / srpski: Водоник
Seeltersk: Woaterstof
Basa Sunda: Hidrogén
svenska: Väte
Kiswahili: Hidrojeni
தமிழ்: நீரியம்
తెలుగు: హైడ్రోజన్
тоҷикӣ: Ҳидроген
Tagalog: Idrohino
Türkçe: Hidrojen
татарча/tatarça: Сутуар
тыва дыл: Водород
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ھىدروگېن
українська: Водень
oʻzbekcha/ўзбекча: Vodorod
vèneto: Idrògeno
vepsän kel’: Vezinik
Tiếng Việt: Hiđro
West-Vlams: Woaterstof
Volapük: Hidrin
walon: Idrodjinne
Winaray: Hidroheno
吴语:
хальмг: Гидроҗен
მარგალური: წყარბადი
ייִדיש: הידראגען
Yorùbá: Háídrójìn
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Chúi-sò͘
粵語: