Λευκόχρυσος

Λευκόχρυσος
ΙρίδιοΛευκόχρυσοςΧρυσός
Παλλάδιο

Pt

Νταρμστάντιο
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif
Transparent.gif

Platinum crystals.jpg
Κρύσταλλοι καθαρού λευκόχρυσου

Ιστορία
Ταυτότητα του στοιχείου
Όνομα, σύμβολοΛευκόχρυσος (Pt)
Ατομικός αριθμός (Ζ)78
Κατηγορίαστοιχείο μετάπτωσης
ομάδα, περίοδος,
τομέας
10 ,6, d
Σχετική ατομική
μάζα (Ar)
195,084
Ηλεκτρονική
διαμόρφωση
[Xe] 4f14 5d9 6s1
Αριθμός EINECS231-116-1
Αριθμός CAS7440-06-4
Ατομικές ιδιότητες
Ατομική ακτίνα139 pm
Ομοιοπολική ακτίνα136±5 pm
Ακτίνα van der Waals175 pm
Ηλεκτραρνητικότητα2,28
Κυριότεροι αριθμοί
οξείδωσης
+2, +4
Ενέργειες ιονισμού1η: 870 kJ/mol
2η: 1791 ΚJ/mol
Φυσικά χαρακτηριστικά
Κρυσταλλικό σύστημακυβικό
Κρυσταλλικό πλέγμαολοεδρικά κεντρωμένο
Σημείο τήξης1768,3 °C (3215 °F) (2041,4 K)
Σημείο βρασμού3825 °C (6917 °F) (4098 K)
Πυκνότητα21,45 g/cm3
Ενθαλπία τήξης22,17 KJ/mol
Ενθαλπία εξάτμισης469 KJ/mol
Ειδική θερμοχωρητικότητα25,86 J/mol·K
Μαγνητική συμπεριφοράπαραμαγνητικό
Ειδική ηλεκτρική
αντίσταση
103 nΩ·m
Ειδική ηλεκτρική αγωγιμότητα9,7 MS/m
Ειδική θερμική
αγωγιμότητα
(27 °C) 71,6 W/(m·K)
Σκληρότητα Mohs4 - 4,5
Σκληρότητα Vickers549 MPa
Σκληρότητα Brinell392 MPa
Μέτρο ελαστικότητας
(Young's modulus)
168 GPa
Μέτρο διάτμησης
(Shear modulus)
61 GPa
Μέτρο ελαστικότητας όγκου
(Bulk modulus)
230 GPa
Λόγος Poison0,38
Ταχύτητα του ήχου(20 °C) 2680 m/s
Επικινδυνότητα
Φράσεις κινδύνου8 (μόνο για μαύρο Pt ή σκόνη)
11, 43
Κίνδυνοι κατά
NFPA 704

NFPA 704.svg

2
1
 
Η κατάσταση αναφοράς είναι η πρότυπη κατάσταση (25°C, 1 Atm)
εκτός αν σημειώνεται διαφορετικά

Το χημικό στοιχείο λευκόχρυσος, κοινώς γνωστό ως πλατίνα (λατινικά: platinum) είναι σπάνιο, βαρύ, πολύ δύστηκτο, αργυρόλευκο, ελατό και όλκιμο μέταλλο με ισχυρή μεταλλική λάμψη και με ατομικό αριθμό 78 και σχετική ατομική μάζα 195,084 (μέχρι το 1995 αναφερόταν η 195,078[1] ). Το χημικό του σύμβολο είναι «Pt» και ανήκει στην ομάδα 10 του περιοδικού πίνακα, στην περίοδο 6 και στο d-block και στην ομάδα της 3ης κύριας σειράς των στοιχείων μετάπτωσης. Έχει θερμοκρασία τήξης 1768,3 °C και θερμοκρασία βρασμού 3825 °C.[2] Από άποψη χημικής συμπεριφοράς, ανήκει στην ομάδα που φέρει το όνομά του: «Ομάδα του λευκόχρυσου», PGM, Platinum Group Metals ή PGE, Platinum Group Elements.

Παρόλο που τα φυσικά κράματα του λευκόχρυσου ήταν γνωστά στους Αρχαίους Αιγυπτίους αλλά και στους ιθαγενείς της Νότιας Αμερικής της προ-Κολομβιανής εποχής (Μάγια, Ίνκας), η πρώτη ευρωπαϊκή αναφορά στο μέταλλο αυτό αποδίδεται στον Ιταλό λόγιο και γιατρό Τζούλιους Σήζαρ Σάλιγκερ του 16ου αιώνα, ενώ συστηματική μελέτη ξεκίνησε το 18ο αιώνα. Δεν είναι απόλυτα ξεκάθαρο ποιος ανακάλυψε, απομόνωσε και μελέτησε για πρώτη φορά το λευκόχρυσο. Η επίσημη εκδοχή αναφέρει τον Ισπανό Αντόνιο ντε Ουλλόα και τον Άγγλο Τσαρλς Γουντ.

Ο λευκόχρυσος θεωρείται ευγενές μέταλλο μαζί με το ρουθήνιο, το ιρίδιο, το παλλάδιο, τον άργυρο, το όσμιο, το ρόδιο και το χρυσό. Για τις συναλλαγές μετράται με την ουγγιά[Σημ. 1] και τίθεται υπό διαπραγμάτευση, όπως και τα άλλα πολύτιμα μέταλλα στις διεθνείς χρηματαγορές. Παρόλο που δεν έχει την «αίγλη» του χρυσού, ούτε τις ίδιες αναφορές σε μύθους και παραδόσεις, η τιμή του μερικές φορές ξεπερνά αυτήν του «βασιλιά των μετάλλων». Η τιμή του στις 2 Ιανουαρίου 2014 ήταν περίπου 1390 δολάρια/ουγγιά.[3]

Ο λευκόχρυσος βρίσκεται ως ελεύθερο μέταλλο, μαζί με τα άλλα PGM, σε μαγματικά κοιτάσματα στη Νότια Αφρική, στη Σιβηρία, στην Βόρεια Αμερική αλλά και σε προσχωματικές αποθέσεις στη Νότια Αμερική και σε ποταμούς στα Ουράλια όρη και στον Καναδά. Διαλύεται μόνο στο βασιλικό νερό. Δεν προσβάλλεται από τα οξέα και το οξυγόνο, ενώνεται όμως με το χλώριο και σε ειδικές συνθήκες προσβάλλεται από το θείο, το φωσφόρο, τον άνθρακα και τα λιωμένα υδροξείδια νατρίου και καλίου. Ο λευκόχρυσος χρησιμοποιείται στην κοσμηματοποιία, ως καταλύτης στα αυτοκίνητα και στη βιομηχανία, σε εργαστηριακά όργανα (χωνευτήρια, ηλεκτρόδια κλπ), στην κατεργασία του γυαλιού, στην ηλεκτρονική και ηλεκτρολογία και στην οδοντιατρική. Τα κράματά του, ιδίως με ιρίδιο χρησιμοποιούνται στην κατασκευή πρότυπων οργάνων διότι δεν επηρεάζονται από τις συνηθισμένες μεταβολές της θερμοκρασίας. Ο φυσικός λευκόχρυσος αποτελείται από πέντε σταθερά ισότοπα: 192Pt, 194Pt, 195Pt, 196Pt και 198Pt.

Το όνομα «λευκόχρυσος»

Το όνομα «λευκόχρυσος», που χρησιμοποιείται μόνο στην Ελλάδα και στην Άπω Ανατολή (Κίνα-Ιαπωνία-Κορέα), προέρχεται από τους αλχημιστές του Μεσαίωνα που πίστευαν ότι το μέταλλο ήταν κράμα (το ονόμαζαν αμάλγαμα) χρυσού και ασημιού.[4] Η παλιότερη ολλανδική λέξη «witgoud» σήμαινε «λευκόχρυσος» και χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα στα κοσμήματα. Με ιδεογράμματα το όνομα είναι : 白金. Το 白 σημαίνει λευκός και το 金 σημαίνει χρυσός· προφέρεται «hakkin» (χακ-κίν) στα ιαπωνικά, «báijīn» (πάι-τσιν) στα κινεζικά και «baek.geum» (πεκ-κουμ) στα κορεάτικα.[5][6] Το όνομα «πλατίνα» προέρχεται από τον ισπανικό όρο platina del Pinto που λογοτεχνικά αποδίδεται με τη φράση μικρό ασήμι του ποταμού Πίντο.[7] Από την πλατίνα προέκυψε και το όνομα platinum καθώς και το χημικό σύμβολο Pt. Ο λευκόχρυσος (Pt) (η ελληνική απόδοση / μετάφραση του όρου πλατίνα - platinum) δεν πρέπει να συγχέεται με τον «λευκό χρυσό» (white gold) που είναι κράμα χρυσού (Au) και κάποιου άλλου, λευκού μετάλλου (π.χ. συχνά νικελίου) και χρησιμοποιείται επίσης στην κοσμηματοποιία.

άλλες γλώσσες
Afrikaans: Platinum
አማርኛ: ፕላቲነም
aragonés: Platín
العربية: بلاتين
asturianu: Platín
azərbaycanca: Platin
تۆرکجه: پلاتین
беларуская: Плаціна
беларуская (тарашкевіца)‎: Плятына
български: Платина
भोजपुरी: प्लैटिनम
brezhoneg: Platin
bosanski: Platina
català: Platí
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Băh-gĭng
Cebuano: Platino
ᏣᎳᎩ: ᏝᏘᏅᎻ
کوردی: پلاتین
corsu: Platinu
čeština: Platina
kaszëbsczi: Platëna
Чӑвашла: Платина
Cymraeg: Platinwm
dansk: Platin
Deutsch: Platin
English: Platinum
Esperanto: Plateno
español: Platino
eesti: Plaatina
euskara: Platino
فارسی: پلاتین
suomi: Platina
français: Platine
furlan: Platin
Gaeilge: Platanam
Gàidhlig: Platanum
galego: Platino
ગુજરાતી: પ્લેટિનમ
Gaelg: Platinum
客家語/Hak-kâ-ngî: Pha̍k-kîm
עברית: פלטינה
हिन्दी: प्लैटिनम
Fiji Hindi: Platinum
hrvatski: Platina
Kreyòl ayisyen: Platin
magyar: Platina
Հայերեն: Պլատին
interlingua: Platino
Bahasa Indonesia: Platina
Ido: Platino
íslenska: Platína
italiano: Platino
日本語: 白金
la .lojban.: jinmrplati
ქართული: პლატინა
Kabɩyɛ: Platɩnɩ
Gĩkũyũ: Platinum
қазақша: Платина
한국어: 백금
kurdî: Platîn
коми: Платина
Кыргызча: Платина
Latina: Platinum
Lëtzebuergesch: Platin
Ligure: Plattino
lietuvių: Platina
latviešu: Platīns
македонски: Платина
മലയാളം: പ്ലാറ്റിനം
монгол: Цагаан алт
मराठी: प्लॅटिनम
кырык мары: Платина
Bahasa Melayu: Platinum
မြန်မာဘာသာ: ရွှေဖြူ
эрзянь: Ашо сырне
Plattdüütsch: Platin
नेपाल भाषा: प्वलाख
Nederlands: Platina
norsk nynorsk: Platina
norsk: Platina
occitan: Platin
ଓଡ଼ିଆ: ପ୍ଲାଟିନମ
ਪੰਜਾਬੀ: ਪਲੈਟੀਨਮ
polski: Platyna
Piemontèis: Plàtin
پنجابی: پلاٹینم
português: Platina
Runa Simi: Qullqiya
română: Platină
armãneashti: Platinâ
русский: Платина
संस्कृतम्: प्लेटिनम्
sicilianu: Plàtinu
Scots: Platinum
srpskohrvatski / српскохрватски: Platina
Simple English: Platinum
slovenčina: Platina
slovenščina: Platina
Soomaaliga: Balatiniyaam
shqip: Platina
српски / srpski: Платина
Seeltersk: Platin
Basa Sunda: Platinum
svenska: Platina
Kiswahili: Platini
тоҷикӣ: Платина
Tagalog: Platino
Türkçe: Platin
татарча/tatarça: Агалтын
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: Platina
українська: Платина
اردو: پلاٹینم
oʻzbekcha/ўзбекча: Platina
vepsän kel’: Platin
Tiếng Việt: Platin
Winaray: Platino
吴语:
хальмг: Платинум
ייִדיש: פלאטין
Yorùbá: Platinum
Vahcuengh: Gimhau
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Pe̍h-kim
粵語: 白金