Γλώσσες Κέτσουα

Κέτσουα
Runa Simi, Runa Shimi, Qhichwa simi, Qichwa simi, Kichwa simi
Ταξινόμηση Γλώσσες Κέτσουα
    Κατάσταση
    Επίσημη γλώσσα Βολιβία, Περού
    Ρυθμιστής Κανείς
    Κώδικες γλώσσας
    ISO 639-1 qu
    ISO 639-3 [1]

    Η Κέτσουα (Runa Simi, Qhichwa simi, Qichwa simi, Kichwa shimi) είναι ιθαγενής γλωσσική οικογένεια της Νότιας Αμερικής. Ήταν η γλώσσα της Αυτοκρατορίας των Ίνκα, και ομιλείται σήμερα σε διάφορες διαλέκτους από τουλάχιστον 10 εκατομμύρια ανθρώπους στη Νότια Αμερική και κυρίως στο Περού και στις γύρω χώρες. Είναι η πιο διαδεδομένη από όλες τις ιθαγενείς γλώσσες της αμερικανικής ηπείρου.

    Η Κέτσουα έχει πάντα τον τονισμό στην προτελευταία συλλαβή της λέξης, και γι' αυτό ο τονισμός δεν γράφεται στην Κέτσουα,αλλά στα Κέτσουα ονόματα γραμμένα στα ισπανικά ο τονισμός γράφεται πάντα σύμφωνα με τους ισπανικούς ορθογραφικούς κανόνες, π. χ.:

    • Κέτσουα: Pacha Kamaq (ο θεός της γης), ισπ. Pachacámac, κατά προσέγγιση προφορά στα ελληνικά Πατσακάμακ
    • Κέτσουα: Wayna Qhapaq (ένας αυτοκράτορας των Ίνκας), ισπ. Huayna Cápac, προφορά στα ελληνικά Ουάινα Κάπακ
    • Κέτσουα: Tupaq Amaru (ένας αυτοκράτορας των Ίνκας), ισπ. Túpac Amaru, προφορά στα ελληνικά Τούπακ Αμάρου

    Ιστορία

    Η Κέτσουα είναι πολύ παλιά γλώσσα που πιστεύεται ότι προήλθε από την περιοχή του σημερινού Περού γύρω στο 2600 π.Χ. και εξαπλώθηκε σταδιακά σε μεγάλο τμήμα της Νοτίου Αμερικής. Την εποχή της ισπανικής κατάκτησης ομιλούνταν σε όλη των ευρύτερη περιοχή των Άνδεων. Παρά την εξάπλωση της Ισπανικής γλώσσας σήμερα η Κέτσουα παραμένει επίσημη γλώσσα στο Περού και στη Βολιβία. Πριν την άφιξη των Ισπανών και την εισαγωγή του λατινικού αλφαβήτου η Κέτσουα δεν είχε σύστημα γραφής - ήταν προφορική γλώσσα.

    Η Κέτσουα έχει γραφεί με χρήση του λατινικού αλφαβήτου από την ισπανική κατάκτηση του Περού μέχρι τον 20ο αιώνα, η κέτσουα γράφηκε με ορθογραφία που βασίστηκε στα ισπανικά. Παραδείγματα: Inca (Ίνκα), Huayna Cápac (Ουάινα Κάπακ), Collasuyo (Κογιασούγιο), Mama Ocllo (Μάμα Όκλιο ή Μάμα Όκγιο), Viracocha (Βιρακότσα), quipu (κίπου), tambo (τάμπο), cóndor, (κόνδωρ). Αυτή η ορθογραφία είναι το πιο γνωστό στους ισπανόφωνους και έχει χρησιμοποιηθεί για τους περισσότερους δανεισμούς σε άλλες γλώσσες.

    • χρησιμοποιεί w αντί του hu για τον ήχο /w/
    • διακρίνει το υπερωικό k από το σταφυλικό q
    • χρησιμοποιεί το ισπανικό σύστημα πέντε φωνηέντων

    Το 1985 μια παραλλαγή αυτού του συστήματος υιοθετήθηκε από την περουβιανή κυβέρνηση, χρησιμοποιεί το σύστημα τριών φωνηέντων. Παραδείγματα: Inka, Wayna Qhapaq, Qullasuyu, Mama Uqllu, Wiraqucha, khipu, tampu, kuntur

    Οι διαφορετικές ορθογραφίες είναι ακόμα ιδιαίτερα αμφισβητούμενες στο Περού. Οι υπερασπιστές του παραδοσιακού συστήματος θεωρούν ότι οι νέες ορθογραφίες φαίνονται πάρα πολύ ξένες.

    Γεωγραφική εξάπλωση της Κέτσουα

    Απόσπασμα: Το Πάτερ Ημών

    Yayayku hanaq pachapi kaq,
    sutiyki yupaychasqa kachun.
    Kamachikuq-kayniyki takyachisqa kachun,
    munayniyki kay pachapi ruwakuchum,
    Imaynan hanaq pachapipas ruwakun hinata.
    Sapa p'unchay mikhunaykuta quwayku.
    Huchaykutapas pampachawayku,
    imaynan ñuqaykupas contraykupi huchallikuqniykuta panpachayku hinata.
    Amataq watiqasqa kanaykuta munaychu,
    aswanpas saqramanta qispichiwayku.
    Qanpan kamachikuq-kaypas, atiypas,
    wiñaypaqmi yupaychasqa kanki.

    άλλες γλώσσες
    Afrikaans: Quechua
    አማርኛ: ቀቿ
    العربية: كتشوا
    asturianu: Idioma quechua
    Aymar aru: Qhichwa aru
    Boarisch: Quechua
    беларуская: Мова кечуа
    беларуская (тарашкевіца)‎: Кечуа (мова)
    български: Кечуа (език)
    brezhoneg: Kechuaeg
    català: Quítxua
    čeština: Kečuánština
    Чӑвашла: Кечуа (чĕлхе)
    Cymraeg: Quechua
    Deutsch: Quechua
    Esperanto: Keĉua lingvaro
    euskara: Kitxua
    فارسی: زبان کچوا
    suomi: Ketšua
    français: Quechua
    Nordfriisk: Ketschua spriaken
    Gaeilge: An Cheatsuais
    Gàidhlig: Quechua
    Avañe'ẽ: Kechuañe'ẽ
    ગુજરાતી: કેચુઆ ભાષા
    客家語/Hak-kâ-ngî: Quechua-ngî
    עברית: קצ'ואה
    Fiji Hindi: Quechua bhasa
    magyar: Kecsua nyelv
    interlingua: Linguas quechua
    Bahasa Indonesia: Bahasa Quechua
    íslenska: Ketsjúa
    italiano: Lingue quechua
    ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᑮᓱᐊ
    ქართული: კეჩუა (ენა)
    қазақша: Кечуа тілі
    한국어: 케추아어족
    Lingua Franca Nova: Cetxua (lingua)
    Limburgs: Quechua
    Ligure: Quechua
    lietuvių: Kečujų kalba
    latviešu: Kečvu valoda
    македонски: Кечуански јазици
    Bahasa Melayu: Bahasa Quechua
    Plattdüütsch: Quechua (Spraak)
    नेपाल भाषा: क्वेस्वा
    Nederlands: Quechua (taal)
    norsk nynorsk: Quechua
    norsk: Quechua
    occitan: Quíchoa
    Piemontèis: Lenghe quechuan
    پنجابی: کیوچوا
    português: Língua quíchua
    Runa Simi: Qhichwa simi
    rumantsch: Quechua
    română: Limbi quechua
    саха тыла: Кечуа тыла
    srpskohrvatski / српскохрватски: Kečua (jezik)
    Simple English: Quechua
    slovenčina: Kečuánčina
    slovenščina: Kečuanščina
    српски / srpski: Кечуа (језик)
    Seeltersk: Quechua
    svenska: Quechua
    Türkçe: Keçuva dilleri
    ئۇيغۇرچە / Uyghurche: كۋېچۇئا تىلى
    українська: Кечуа
    vepsän kel’: Kečuan kel'
    walon: Ketchwa
    მარგალური: კეჩუა (ნინა)
    中文: 克丘亞語
    Bân-lâm-gú: Quechua-gí
    粵語: 奇楚華文