Plwton (planed gorrach)

Plwton gan LORRI, 13 Gorffennaf 2015

Planed gorrach, yn ôl penderfyniad yr Undeb Seryddol Rhyngwladol (IAU) ar 24 Awst 2006 yw Plwton (neu Plwto). Cyn hynny roedd Plwton yn cael ei chyfrif fel y lleiaf o'r planedau. Fe'i enwir ar ôl y duw clasurol. Mae'n rhyw dri chwarter maint lleuad y ddaear. Darganfuwyd Plwton gan y seryddwr Americanaidd Clyde Tombaugh yn 1930. Mae gan Blwton bum lloeren: Charon (darganfuwyd yn 1978), Nix a Hydra (darganfuwyd yn 2005), Kerberos (darganfuwyd yn 2011) a Styx (darganfuwyd yn 2012).[1] Mae Plwton yn llai na saith o loerau Cysawd yr Haul: Y Lleuad, Io, Ewropa, Ganymede, Calisto, Titan a Thriton.

Mae ganddo gylchdro o 5,913,520,000 km (39.5 Unedau Seryddol) o'r Haul (fel rheol), yn mesur 2370 km yn nhryfesur, ac yn pwyso 1.27x1022 kg.

Mae cylchdro Plwton yn dra-echreiddig. Weithiau mae'n nes i'r Haul na Neifion (fel oedd e o Ionawr 1979 hyd Chwefror 1999). Mae Plwton yn chwyldroi yn y cyfeiriad cyferbyniol i'r rhan fwyaf o'r planedau eraill. Mae tymheredd arwyneb Plwton yn amrywio rhwng -235 a -210 C. Mae ei chyfansoddiad yn ddirgel, ond mae ei chynhwysedd (rhyw 2g/cm3) yn awgrymu ei bod yn gymysgedd o 70% craig a 30% iâ dŵr, yn debyg i Driton.

Gan fod cylchdro Plwton mor rhyfedd, y mae Plwton weithiau yn ddigon agos at yr Haul i droi rhewogydd ei harwyneb yn nwy a chreu awyrgylch sylweddol wedi ei gyfansoddi bron yn gyfan gwbl gan nitrogen a chanddo wyntoedd a chymylau. Serch hynny, gan ei bod yn gor-blaned nid oes ganddi ddigon o ddwyster i rwymo awyrgylch am gyfnod hir. Felly mae awyrgylch Plwton yn cael ei greu a'i ddileu yn fuan ar yr un pryd.

Mae'r chwiliedydd gofod New Horizons yn amcangyfrifir i gyrraedd Plwton ar 14 Gorffennaf, 2015.

  • cyfeiriadau

Cyfeiriadau

  1. Sharp, Tim (2012) Pluto's Moons: Five Satellites of Pluto, space.com. Adalwyd 14 Gorffennaf 2012.
En otros idiomas
Afrikaans: Pluto
Alemannisch: Pluto
አማርኛ: ፕሉቶ
Ænglisc: Pluto
العربية: بلوتو
অসমীয়া: প্লুটো
azərbaycanca: Pluton
تۆرکجه: پلوتو
башҡортса: Плутон
žemaitėška: Plutuons (planeta)
беларуская (тарашкевіца)‎: Плютон
भोजपुरी: प्लूटो
বাংলা: প্লুটো
bosanski: Pluton
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Mìng-uòng-sĭng
ᏣᎳᎩ: ᏡᏙ
کوردی: پلووتۆ
kaszëbsczi: Pluton
Чӑвашла: Плутон
Deutsch: Pluto
Zazaki: Pluton
emiliàn e rumagnòl: Plutån
English: Pluto
Esperanto: Plutono
eesti: Pluuto
فارسی: پلوتون
suomi: Pluto
Võro: Pluuto
føroyskt: Pluto
Gàidhlig: Plùto
galego: Plutón
Avañe'ẽ: Plutõ
ગુજરાતી: પ્લૂટો
Gaelg: Pluto
客家語/Hak-kâ-ngî: Mèn-vòng-sên
Hawaiʻi: ‘Ilioki
עברית: פלוטו
hrvatski: Pluton
Kreyòl ayisyen: Pliton
հայերեն: Պլուտոն
interlingua: Pluton
Bahasa Indonesia: Pluto
Ilokano: Pluto
Ido: Plutono
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᑉᓘᑐ
日本語: 冥王星
Patois: Pluuto
la .lojban.: pluton
Basa Jawa: Pluto
ქართული: პლუტონი
Qaraqalpaqsha: Pluton (planeta)
Kabɩyɛ: Pliitɔɔ
ភាសាខ្មែរ: ភ្លុយតុង
ಕನ್ನಡ: ಪ್ಲುಟೊ
한국어: 명왕성
kurdî: Pluto
коми: Плутон
Кыргызча: Плутон
Lëtzebuergesch: (134340) Pluto
лезги: Плутон
Lingua Franca Nova: Pluto
Basa Banyumasan: Pluto
олык марий: Плутон
മലയാളം: പ്ലൂട്ടോ
монгол: Дэлхийн ван
кырык мары: Плутон
Bahasa Melayu: Pluto
Mirandés: Pluton
မြန်မာဘာသာ: ပလူတို
مازِرونی: پلوتو
Napulitano: Plutone
Plattdüütsch: Pluto (Dwargplanet)
नेपाल भाषा: प्लुटो
norsk nynorsk: Dvergplaneten Pluto
norsk: Pluto
Diné bizaad: Tłóotoo
ଓଡ଼ିଆ: ପ୍ଲୁଟୋ
Ирон: Плутон
ਪੰਜਾਬੀ: ਪਲੂਟੋ
Kapampangan: Pluto
پنجابی: پلوٹو
português: Plutão
Romani: Yama
română: Pluto
русский: Плутон
संस्कृतम्: प्लूटो-ग्रहः
sicilianu: Plutoni
Scots: Pluto
سنڌي: پلوٽو
srpskohrvatski / српскохрватски: Pluton
සිංහල: ප්ලූටෝ
Simple English: Pluto
slovenčina: 134340 Pluto
slovenščina: Pluton
Soomaaliga: Buluuto
српски / srpski: Плутон
Seeltersk: Pluto
Basa Sunda: Pluto
svenska: Pluto
Kiswahili: Pluto
தமிழ்: புளூட்டோ
తెలుగు: ప్లూటో
тоҷикӣ: Плутон
Tagalog: Pluto
Türkçe: Plüton
тыва дыл: Плутон
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: پلۇتون
اردو: پلوٹو
oʻzbekcha/ўзбекча: Pluton
Tiếng Việt: Sao Diêm Vương
Winaray: Pluton
Wolof: Pluton
吴语: 冥神星
მარგალური: პლუტონი
ייִדיש: פלוטאן
Yorùbá: Plùtò
中文: 冥王星
文言: 冥王星
Bân-lâm-gú: Mê-ông-chheⁿ
粵語: 冥王星
isiZulu: UPlutho