Ffotograffiaeth

Lens a mowntin camera

Y broses o wneud lluniau trwy ddefnyddio golau yw ffotograffiaeth (o'r Groeg: φωτός, photos: "golau" a graphos γραφή sef "llun" neu "olau"), gan ddefnyddio camera.[1] Mae'n grefft i rai, difyrwaith i eraill, a hefyd caiff ei ddefnyddio ar gyfer trosglwyddo gwybodaeth, e.e. mewn newyddiaduriaeth i gofnodi digwyddiadau. Mae pobol yn cadw lluniau o bapur neu ar ffilm er enghraifft. Ceir ffotograffiaeth ffasiwn, ffotograffiaeth dogfenol, ffotograffiaeth crefft a.y.b. Erbyn heddiw mae'r rhan fwyaf o gamerau a werthir yn gamerau digidol.

Yn 1834, yn Campinas, Brasil, sgwennodd y paentiwr a'r dyfeisiwr Ffrengig Hercules Florence y gair "photographie" yn ei ddyddiadur; dyma oedd y tro cyntaf i'r gair gael ei ysgrifennu mewn unrhyw iaith.

Ffotograffiaeth yng Nghymru

Dwy flynedd wedi dyfeisio ffotograffiaeth tynnodd y Parch Calvert Richard Jones y ffotograff cynharaf a gofnodwyd yng Nghymru. Tynnwyd ef ar y 9fed o Fawrth 1841, sef llun o Gastell Margam, tŷ ei gyfaill cefnog Christopher Rice Mansel Talbot. Defnyddiodd ddull o'r enw "daguerroteip". Roedd Calvert yn un o gylch o ffotograffwyr cynnar yn Abertawe a oedd yn troi o amgylch y diwydiannwr John Dillwyn Llewelyn o Benlle’r-gaer.[2]

Plat daguerreotype o Gastell Margam a dynnwyd gan y Parch Calvert Richard Jones, sef y ffotograff cynatf i'w gymryd yng Nghymru, mae'n debyg a hynny ar y 9fed o Fawrth 1841. Mae'r llun hwn o safon uchel iawn (am ei gyfnod) ac yn bwysig yn hanes ffotograffiaeth y byd.

Dyfeisiodd William Henry Fox Talbot broses ffotograffig arall a oedd yn fwy llwyddiannus. Gan ddefnyddio negatifs papur, roedd proses Talbot yn caniatáu i nifer o gopiau gael eu gwneud. Roedd Talbot yn gefnder i Emma, gwraig John Dillwyn Llewelyn. Daeth John Dillwyn Llewelyn a’i deulu yn arloeswyr cynnar ffotograffiaeth yn ystod yr 1840au a 1850au.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol dros 800,000 o ffotograffau sy’n gysylltiedig â Chymru.

Yn 1863 dechreuodd John Thomas werthu cartes des visite o enwogion Cymreig y dydd. Roedd hefyd yn tynnu ffotograffau o bobl gyffredin, yn aml wrth eu gwaith. Cofir amdano fwyaf heddiw am ei olygfeydd topograffig. Mae dros 3,000 o ffotograffau John Thomas yn y Llyfrgell Genedlaethol.

En otros idiomas
Afrikaans: Fotografie
Alemannisch: Fotografie
aragonés: Fotografía
asturianu: Fotografía
azərbaycanca: Fotoqrafiya
башҡортса: Фотография
Boarisch: Photographie
žemaitėška: Puortėgrapėjė
беларуская: Фатаграфія
беларуская (тарашкевіца)‎: Фатаграфія
български: Фотография
bamanankan: Kɔtɛba
bosanski: Fotografija
català: Fotografia
کوردی: وێنەگری
corsu: Fotografia
čeština: Fotografie
kaszëbsczi: Fòtografijô
Чӑвашла: Фотографи
dansk: Fotografi
Deutsch: Fotografie
Ελληνικά: Φωτογραφία
English: Photography
Esperanto: Fotarto
español: Fotografía
euskara: Argazkigintza
estremeñu: Fotografia
فارسی: عکاسی
suomi: Valokuvaus
Võro: Fotokunst
français: Photographie
furlan: Fotografie
Frysk: Fotografy
贛語: 拍相
galego: Fotografía
עברית: צילום
हिन्दी: छायाचित्र
Fiji Hindi: Photography
hrvatski: Fotografija
Kreyòl ayisyen: Fotografi
interlingua: Photographia
Bahasa Indonesia: Fotografi
Ilokano: Potograpia
íslenska: Ljósmyndun
italiano: Fotografia
日本語: 写真
Patois: Fotografi
Basa Jawa: Fotografi
ქართული: ფოტოგრაფია
қазақша: Фотография
ភាសាខ្មែរ: អ្នកថតរូប
한국어: 사진술
कॉशुर / کٲشُر: فَنہِ فوٹوٗ
kurdî: Wêne
Latina: Photographia
Lëtzebuergesch: Fotografie
Lingua Franca Nova: Fotografia
Limburgs: Fotografie
lumbaart: Fotografia
lietuvių: Fotografija
latviešu: Fotogrāfija
македонски: Фотографија
മലയാളം: ഛായാഗ്രഹണം
монгол: Гэрэл зураг
Bahasa Melayu: Fotografi
Napulitano: Fotografia
Nedersaksies: Fotografie
नेपाली: फोटोग्राफी
Nederlands: Fotografie
norsk nynorsk: Fotografi
norsk: Fotografi
Nouormand: Photographie
occitan: Fotografia
Picard: Fotografie
Deitsch: Pikder
polski: Fotografia
پنجابی: فوٹوگرافی
português: Fotografia
română: Fotografie
armãneashti: Futugrâfii
русский: Фотография
русиньскый: Фотоґрафія
sardu: Fotografia
sicilianu: Fotu
srpskohrvatski / српскохрватски: Fotografija
Simple English: Photography
slovenščina: Fotografija
shqip: Fotografia
српски / srpski: Фотографија
Seeltersk: Photographie
Basa Sunda: Fotografi
svenska: Fotografi
Kiswahili: Upigaji picha
తెలుగు: ఫోటోగ్రఫీ
Tagalog: Potograpiya
українська: Фотографія
اردو: عکاسی
oʻzbekcha/ўзбекча: Fotografiya
vèneto: Fotografia
Tiếng Việt: Nhiếp ảnh
West-Vlams: Fotografie
Winaray: Pagritrato
Wolof: Nataal
吴语: 摄影
ייִדיש: פאטאגראפיע
Yorùbá: Fọ́tòyíyà
中文: 摄影
Bân-lâm-gú: Hip-siòng
粵語: 影相