पुर्तगाल

पुर्तगाल रिपब्लिक
पुर्तगाल के झंडा
झंडा
पुर्तगाल के निशान
निशान
राष्ट्रगान: "A Portuguesa"
यूरोप (हलका धानी) में पुर्तगाल (गहिरा हरियर) के लोकेशन
यूरोप (हलका धानी) में पुर्तगाल (गहिरा हरियर) के लोकेशन
राजधानी
आ सभसे बड़ शहर
ऑफिशियल भाषापुर्तगाली
रकबा
• कुल
92,212 किमी2 (35,603 वर्ग मील)[1] (109वाँ)
• जल (%)
0.5
जनसंख्या
• 2017 अनुमान
10,291,027[2] (83वाँ)
• 2011 जनगणना
10,562,178[3]
• Density
115/किमी2 (297.8/वर्ग मील) (97वाँ)
जीडीपी (पीपीपी)2018 अनुमान
• कुल
$328.252 बिलियन[4]
• प्रति ब्यक्ति
$31,965[4]
जीडीपी (नॉमिनल)2018 अनुमान
• कुल
$248.891 billion[4]
• Per capita
$24,237[4]
गिनी (2016)33.5[5]
medium
एचडीआइ (2015)0.843[6]
very high · 41st
करेंसीयूरो (EUR)
टाइम जोनWET (UTC)
AZOT (यूटीसी−1)
• गर्मीं में (डीएसटी)
WEST (UTC+1)
AZOST (यूटीसी)
Note: Mainland Portugal and Madeira use WET/WEST, the Azores use AZOT/AZOST
तारीख प्रारूपdd/mm/yyyy (CE)
ड्राइविंगदहिने
कालिंग कोड+351
इंटरनेट टीएलडी.pt

पुर्तगाल (Portugal) दक्खिनी-पच्छिमी यूरोप में, आइबेरियन प्रायदीप पर एगो संप्रभु राज्य, मने कि आजाद देस बाटे। ई यूरोप के मुख्य जमीन के सभसे पच्छिमी देस हवे जेकरे पच्छिम में अटलांटिक महासागर बा आ उत्तर आ पूरुब में ई स्पेन के साथे सीमा बनावे ला। एकरे राज्यक्षेत्र में एह मुख्य इलाका के अलावे अटलांटिक में मौजूद दीपसमूह अजोर्स आ मदीरिया बाड़ें जे खुदशासित (ऑटोनॉमस) इलाका हवें आ इनहन के आपन क्षेत्रीय शासन बेवस्था बा।

पुर्तगाल आइबेरिया प्रायदीप के सभसे पुरान राज्य हवे आ यूरोप के सभसे पुरान राज्य सभ में से एक हवे, प्रागइतिहासी समय से अबतक एकर राज्यक्षेत्र लगातार बसत रहल बा, एह पर हमला होत रहल बाने आ जुद्ध होत रहल बाने। प्री-सेल्ट, सेल्ट, कार्थेजिनियन आ रोमन लोग के हमला के बाद एह इलाका पर विसिगोथ आ सुएबी जर्मन लोग के हमला भइल। एगो देस के रूप में पुर्तगाल के अस्थापना मूर जाति के लोगन पर ईसाई "पुनर्विजय" (रिकंक्वीस्ता) के बाद भइल, मूर लोग एह प्रायदीप पर 711 ईस्वी में हमला कइले रहल। 868 में एगो देस के रूप में अस्थापित होखे के बादो आजादी के कोसिस जारी रहल आ,[7] 1128 में साओ मामेद के जुद्ध में, जेह में पुर्तगाली नेता अलफोंस हेनरीकस अपना महतारी के अगुआई वाली सेना के हरा दिहलें, पुर्तगाल के संप्रभुता स्थापित भइल आ अलफोंस हेनरीकस प्रिंस ऑफ पुर्तगाल के टाइटिल हासिल कइलेन, बाद में 1139 में भइल ऑरीक के जुद्ध में पुर्तगाल के राजा के उपाधि धारण कइलेन आ 1143 में जा के आसपास के राज सभ से भइल संधि में पुर्तगाल के संप्रभुता के पूरा तरीका से पहिचान मिलल।[8]

15वीं आ 16वीं सदी में, पुर्तगाल पहिला ग्लोबल साम्राज्य अस्थापित कइलस आ दुनियाँ के सभसे प्रमुख आर्थिक, राजनीतिक आ मलेटरी पावर बनल।[9][10][11] एह दौर में, जेकरा के आज खोज के जुग कहल जाला, पुर्तगाली खोजीयात्री लोग समुंदरी खोज सभ के अगुआ बनल, खासतौर से प्रिंस हेनरी के समय में जिनके नाँव हेनरी दि नेवीगेटर पड़ गइल, आ जॉन दूसरा के समय में ई खोज जारी रहल; हेई काल में बार्थोलोमो डियाज केप ऑफ गुड होप के जतरा (1488) कइलेन, वास्को डी गामा द्वारा भारत के समुंदरी रस्ता खोजल गइल (1497–98) आ यूरोप के लोग ब्राजील के खोज करे में सफल भइल (1500)। एज जमाना में पुर्तगाली लोग मसाला ब्यापार पर एकाधिकार क लिहले रहल, साम्राज्य के बिस्तार एशिया में मलेटरी कैंपेन द्वारा जारी रहल। हालाँकि, भूडोल में लिस्बन के तबाही, नेपोलियानी जुद्ध सभ में देस के फँस जाए आ ब्राजील के आजादी (1822) से पुर्तगाल के भारी नोकसान भइल आ बिस्व शक्ति के रूप में एकर ताकत ओतना ना रहि गइल।[12]

1910 के क्रांति के बाद इहाँ राजा के शासन के अंत भ गइल, डेमोक्रेसी वाला लेकिन अस्थिर पहिला पुर्तगाली रिपब्लिक के अस्थापना भइल आ ई आगे जा के इस्तादो नोवो नाँव के दक्खिन-पंथी सत्तावादी शासन के कब्जा में आ गइल। दोबारा लोकतंत्र के अस्थापन 1974 में कार्नेशन क्रांति के बादे जा के हो पावल आ एही से पुर्तगाली उपनिवेश के जुद्ध के अंत भी भइल। साल 1999 में जब पुर्तगाल मकाऊ के चीन के सउँप दिहलस, औपचारिक रूप से दुनिया के सभसे लमहर चले वाला उपनिवेशी साम्राज्य के अंत भइल।[13] पुर्तगाल के सांस्कृतिक आ भवन निर्माण संबंधी वरासत पूरा दुनिया भर में देखल जा सके ला आ एकर परभाव अभिन ले पूरा ग्लोब पर देख्लाई पड़े ला; लगभग 300 मिलियन पुर्तगाली भाषा बोले वाला लोग, कई गो पुर्तगाली आधारित क्रियोल सभ एह परभाव के सभसे मजबूत सबूत के रूप में देखल जा सके ला। पुर्तगाल आ यूनाइटेड नेशंस के मेंबर बा, यूरोपियन यूनियन में शामिल बा आ नाटो, यूरोजोन आ ओईसीडी नियर समूह सभ के संस्थापक सदस्य रहल बा।

वर्तमान पुर्तगाल एगो बिकसित राष्ट्र बाटे आ हाई-इनकम आ हाई-जीवन-स्तर वाला देस हवे,[14][15][16] सामाजिक प्रगति के मामिला में 20वाँ अस्थान पर बा[17] आ 25वाँ सभसे समृद्ध देस बाटे।[18] ई दुनिया के चउथा सभसे शांति वाला देस हवे[19] पनरहवाँ सभसे सस्टेनेबल देस बाटे,[20] शासन बेवस्था एकात्मक (यूनिटरी), अध-राष्ट्रपतीय आ रिपब्लिक बेवस्था बा।[21][22][23][24][25] एकरे अलावे भी कई मामिला में ई दुनिया में हाई रैंक वाला देस बा, जइसे कि प्रेस के आजादी (14वाँ), एलजीबीटी अधिकार (यूरोप में 7वाँ),[26] नैतिक आजादी में (3सरा) आ सड़क नेटवर्क के मामिला में तीसरा अस्थान पर बाटे।[27][28]

  • संदर्भ

संदर्भ

  1. (पुर्तगाली मे) Público. "Portugal tem 92.212 quilómetros quadrados, por enquanto...". Retrieved 2 July 2012. Archived 5 October 2012 वेबैक मशीन पर .
  2. "A redução da população residente atenuou-se - 2017"; Ine.pt; पहुँचतिथी 15 June 2018. 
  3. [1]
  4. 4.0 4.1 4.2 4.3 "Portugal"; International Monetary Fund; पहुँचतिथी 18 April 2018. 
  5. "Gini coefficient"; Portugal: PORDATA; पहुँचतिथी 8 December 2017. 
  6. "2016 Human Development Report"; United Nations Development Programme; 2016; पहुँचतिथी 25 March 2017. 
  7. Mattoso, José (2002); Obras Completas de José Mattoso - Portugal Medieval: Novas intepretações; Vol. 8; Círculo de Leitores. 
  8. Brian Jenkins, Spyros A. Sofos, Nation and identity in contemporary Europe, p. 145, Routledge, 1996, ISBN 0-415-12313-5
  9. Melvin Eugene Page, Penny M. Sonnenburg, p. 481
  10. "First global empire"; Guinnessworldrecords.com; पहुँचतिथी 18 April 2014. 
  11. "What was the Portuguese Empire?"; Empires.findthedata.org; ओरिजिनल से 2 February 2014 के पुरालेखित; पहुँचतिथी 18 April 2014. 
  12. "The World Factbook"; cia.gov; पहुँचतिथी 14 September 2015. 
  13. "ASIANOW – Macau's handover to China ends Portuguese era – December 17, 1999"; cnn.com; पहुँचतिथी 14 September 2015. 
  14. [1]
  15. "SOCIAL PROGRESS INDEX 2015 : EXECUTIVE SUMMARY" (PDF); 2.deloitte.com; पहुँचतिथी 2017-08-02. 
  16. "Quality of Life Index by Country 2017 Mid-Year"; Numbeo.com; पहुँचतिथी 2 August 2017. 
  17. "2017 Social Progress Index"; Social Progress Imperative; पहुँचतिथी 21 June 2017. 
  18. Legatum Prosperity Index Report 2016
  19. "Vision of Humanity"; Institute for Economics and Peace; पहुँचतिथी 9 June 2016. 
  20. "Fragile States Index 2017"; Fund for Peace; पहुँचतिथी 2017-05-14. 
  21. "Constituição da República Portuguesa – D.R.E. (Constitution of the Portuguese Republic)" (Portuguese मे); Diário da República Electrónico; 2 April 1976; ओरिजिनल से 21 December 2008 के पुरालेखित; पहुँचतिथी 16 August 2013.  Unknown parameter |df= ignored (help)
  22. Morais, Carlos Blanco de (2011); A Constituição Revista — Parte III Constituição da República Portuguesa: Semipresidencialismo "on probation?" (Portuguese मे); Lisboa, Portugal: Fundação Francisco Manuel dos Santos; pp. 65–71; ISBN 978-989-8424-28-0; पहुँचतिथी 16 August 2013. 
  23. Araújo, António; Morais, Carlos Blanco de; Cunha, Luís Campos e; Costa, José Manuel M. Cardoso da; Lobo, Marina Costa; Duarte, David; Duarte, Tiago; Freire, André; Garoupa, Nuno; Gonçalves, Maria Eduarda; Lomba, Pedro; Magalhães, Pedro; Brito, Miguel Nogueira de; Barros, Pedro Pita; Sousa, Luís de; Tavares, José A.; Vasconcelos Vilaça, Guilherme; Veiga, Francisco José; Andrade, José Carlos Vieira de (2011); Garoupa, Nuno; Magalhães, Pedro; (Portuguese मे); Lisboa, Portugal: Fundação Francisco Manuel dos Santos; p. 143; ISBN ओरिजिनल से 21 September 2013 के पुरालेखित; पहुँचतिथी 16 August 2013. 
  24. Veser, Ernst (1997); Semi-Presidentialism-Duverger's Concept — A New Political System Model (अंग्रेज़ी मे); Department of Education, School of Education, University of Cologne; pp. 39–60; पहुँचतिथी 20 August 2013. 
  25. "Semi-Presidential Systems: Dual Executive And Mixed Authority Patterns"; Palgrave Macmillan (Palgrave Macmillan Journals) 3 (3): 323–351; 10.1057/palgrave.fp.8200087; पहुँचतिथी 22 February 2015. 
  26. "Country Ranking | Rainbow Europe"; rainbow-europe.org; पहुँचतिथी 7 December 2017. 
  27. "Portugal tem a segunda melhor rede rodoviária do mundo" (पुर्तगाली मे); पहुँचतिथी 2018-02-14. 
  28. "Why these 10 Countries have the Best Road Systems in the World – EMTV Online"; www.emtv.com.pg (अंग्रेज़ी मे); पहुँचतिथी 2018-02-14. 
Other Languages
Acèh: Portugéh
адыгабзэ: Португалие
Afrikaans: Portugal
Alemannisch: Portugal
አማርኛ: ፖርቱጋል
aragonés: Portugal
Ænglisc: Portugal
العربية: البرتغال
ܐܪܡܝܐ: ܦܘܪܛܘܓܠ
asturianu: Portugal
Aymar aru: Purtuwal
azərbaycanca: Portuqaliya
تۆرکجه: پورتوقال
башҡортса: Португалия
Boarisch: Portugal
žemaitėška: Puortogalėjė
Bikol Central: Portugal
беларуская: Партугалія
беларуская (тарашкевіца)‎: Партугалія
български: Португалия
Bislama: Portugal
বাংলা: পর্তুগাল
བོད་ཡིག: པོ་ཅུ་གྷལ།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: পর্তুগাল
brezhoneg: Portugal
bosanski: Portugal
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Portugis
буряад: Португал
català: Portugal
Chavacano de Zamboanga: Portugal
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Buò-dò̤-ngà
нохчийн: Португали
Cebuano: Portugal
Chamoru: Portugal
ᏣᎳᎩ: ᏉᏥᎦᎳ
کوردی: پورتوگال
corsu: Portugallu
qırımtatarca: Portugaliya
čeština: Portugalsko
kaszëbsczi: Pòrtugalskô
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Портогалїꙗ
Чӑвашла: Португали
Cymraeg: Portiwgal
dansk: Portugal
Deutsch: Portugal
Zazaki: Portekiz
dolnoserbski: Portugalska
डोटेली: पोर्चुगल
ދިވެހިބަސް: ޕޯޗުގަލް
eʋegbe: Portugal
Ελληνικά: Πορτογαλία
emiliàn e rumagnòl: Purtugàl
English: Portugal
Esperanto: Portugalio
español: Portugal
eesti: Portugal
euskara: Portugal
estremeñu: Portugal
فارسی: پرتغال
Fulfulde: Portokeesi
suomi: Portugali
Võro: Portugal
føroyskt: Portugal
français: Portugal
arpetan: Portugal
Nordfriisk: Portugal
furlan: Portugal
Frysk: Portegal
Gagauz: Portugaliya
Gàidhlig: A' Phortagail
galego: Portugal
Avañe'ẽ: Poytuga
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: पोर्तुगाल
ગુજરાતી: પોર્ટુગલ
Hausa: Portugal
客家語/Hak-kâ-ngî: Phù-thò-ngà
Hawaiʻi: Potugala
עברית: פורטוגל
हिन्दी: पुर्तगाल
Fiji Hindi: Portugal
hrvatski: Portugal
hornjoserbsce: Portugalska
Kreyòl ayisyen: Pòtigal
magyar: Portugália
Հայերեն: Պորտուգալիա
interlingua: Portugal
Bahasa Indonesia: Portugal
Interlingue: Portugal
Igbo: Portugal
Ilokano: Portugal
ГӀалгӀай: Португали
íslenska: Portúgal
italiano: Portogallo
日本語: ポルトガル
Patois: Puotigal
la .lojban.: potygu'e
Basa Jawa: Portugal
ქართული: პორტუგალია
Qaraqalpaqsha: Portugaliya
Taqbaylit: Portugal
Адыгэбзэ: Португалэ
Kabɩyɛ: Pɔritigaalɩ
қазақша: Португалия
kalaallisut: Portugal
ភាសាខ្មែរ: ព័រទុយហ្គាល់
한국어: 포르투갈
Перем Коми: Португал
къарачай-малкъар: Португалия
kurdî: Portûgal
kernowek: Portyngal
Кыргызча: Португалия
Latina: Portugallia
Ladino: Portugal
Lëtzebuergesch: Portugal
лакку: Португал
Lingua Franca Nova: Portugal
Limburgs: Portugal
Ligure: Pòrtogallo
lingála: Pulutugal
لۊری شومالی: پورتغال
lietuvių: Portugalija
latgaļu: Portugaleja
latviešu: Portugāle
मैथिली: पोर्चुगल
мокшень: Португалия
Malagasy: Pôrtogaly
олык марий: Португалий
Māori: Potukara
Baso Minangkabau: Portugis
македонски: Португалија
മലയാളം: പോർച്ചുഗൽ
монгол: Португали
Bahasa Melayu: Portugal
Malti: Portugall
Mirandés: Pertual
မြန်မာဘာသာ: ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ
مازِرونی: پرتغال
Dorerin Naoero: Portsiugar
Napulitano: Purtuallo
Plattdüütsch: Portugal
Nedersaksies: Portugal
नेपाली: पोर्चुगल
नेपाल भाषा: पोर्चुगल
Nederlands: Portugal
norsk nynorsk: Portugal
norsk: Portugal
Novial: Portugal
Nouormand: Portugâ
Sesotho sa Leboa: Portugal
occitan: Portugal
Livvinkarjala: Portugalii
Oromoo: Poorchugaal
ਪੰਜਾਬੀ: ਪੁਰਤਗਾਲ
Pangasinan: Portugal
Kapampangan: Portugal
Papiamentu: Portugal
Picard: Portugal
Norfuk / Pitkern: Porchugal
polski: Portugalia
Piemontèis: Portugal
پنجابی: پرتگال
Ποντιακά: Πορτογαλία
پښتو: پرتگال
português: Portugal
Runa Simi: Purtugal
rumantsch: Portugal
Romani: Portugaliya
Kirundi: Portugal
română: Portugalia
tarandíne: Purtugalle
русский: Португалия
русиньскый: Портуґалія
Kinyarwanda: Porutigali
संस्कृतम्: पुर्तगाल
саха тыла: Португалия
sardu: Portogallo
sicilianu: Portugallu
Scots: Portugal
سنڌي: پرتگال
davvisámegiella: Portugal
srpskohrvatski / српскохрватски: Portugal
සිංහල: පෘතුගාලය
Simple English: Portugal
slovenčina: Portugalsko
slovenščina: Portugalska
Gagana Samoa: Potukale
chiShona: Portugal
Soomaaliga: Burtuqaal
shqip: Portugalia
српски / srpski: Португалија
Sranantongo: Portugesokondre
SiSwati: IPhuthukezi
Sesotho: Portugal
Seeltersk: Portugal
Basa Sunda: Portugal
svenska: Portugal
Kiswahili: Ureno
ślůnski: Portugalijo
తెలుగు: పోర్చుగల్
tetun: Portugál
тоҷикӣ: Португалия
Türkmençe: Portugaliýa
Tagalog: Portugal
Tok Pisin: Potugal
Türkçe: Portekiz
Xitsonga: Phochugali
татарча/tatarça: Португалия
chiTumbuka: Portugal
reo tahiti: Pōtītī
удмурт: Португалия
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: پورتۇگالىيە
українська: Португалія
اردو: پرتگال
oʻzbekcha/ўзбекча: Portugaliya
Tshivenda: Portugal
vèneto: Portogało
vepsän kel’: Portugalii
Tiếng Việt: Bồ Đào Nha
West-Vlams: Portugal
Volapük: Portugän
walon: Portugal
Winaray: Portugal
Wolof: Portugaal
吴语: 葡萄牙
მარგალური: პორტუგალია
ייִדיש: פארטוגאל
Yorùbá: Pọ́rtúgàl
Zeêuws: Portuhal
中文: 葡萄牙
文言: 葡萄牙
Bân-lâm-gú: Phû-tô-gâ
粵語: 葡萄牙
isiZulu: IPhothugali