Туркестан (рэгіён)

Карта ад Махмуда аль-Кашгары «Дывану лугат ат-цюрк», якая паказвае рассяленне цюркскіх плямёнаў у 11 стагоддзі.

Туркеста́н (перс.: ترکستان - Torkestān, каз.: Түркістан, узб.: Turkiston, туркм.: Türkestan — «Краіна цюркаў»)[1] — назва гістарычна-геаграфічнага рэгіёна Цэнтральнай Азіі ў XIX стагоддзі і пачатку XX стагоддзя[2].

Самае ранняе згадванне тапоніма «Туркестан» утрымліваецца ў дакуменце на паперы 639 г., які ўяўляе сабой ліст на сагдыйскай мове з 25 радкоў пра продаж у рабства самаркандскай дзяўчыны. Дакумент быў знойдзены ў 1969 г. разам з кітайскім дакументам 628 года каля Турфана[3]. У скандынаўскай Сазе пра Інглінгаў (XIII стагоддзе) згаданы Туркестан (ісл.: Tyrkland) на ўсход ад Асгарда (краіны асаў або ясаў)

У склад гэтага рэгіёна ўваходзілі тэрыторыі наступных сучасных дзяржаў: Узбекістана, Туркменістана, Таджыкістана, Кыргызстана і Казахстана, Сіньцзян-Уйгурскі аўтаномны раён Кітая, цюркамоўныя рэгіёны поўдня Сібіры, а таксама поўнач Афганістана і Ірана.

У другой палове XIX стагоддзя Туркестан умоўна падзяляўся на Заходні (Рускі), Усходні (Кітайскі), Паўднёвы (паўночная частка Афганістана і Ірана). У Заходнім і Усходнім Туркестане пражывала пераважна цюркскае насельніцтва, у Паўднёвым — іранамоўнае.

У сярэдзіне 1920-х гадоў тэрмін Туркестан паступова выйшаў з ужывання і быў заменены тэрмінам Сярэдняя Азія.

Заходні Туркестан

На тэрыторыі Заходняга Туркестана, далучанага да Расійскай імперыі, у 1867 годзе было ўтворана Туркестанскае генерал-губернатарства. З 1886 года афіцыйная назва «Туркестанскі край». У красавіку 1918, на тэрыторыі Рускага Туркестана была ўтворана Туркестанская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка. Пасля нацыянальна-дзяржаўнага размежавання савецкіх рэспублік Сярэдняй Азіі 19241925 гадоў на тэрыторыі Туркестана былі ўтвораны Савецкія Рэспублікі. З часам слова «Туркестан» заменена тэрмінам Цэнтральная Азія, часта таксама выкарыстоўваецца тэрмін «Сярэдняя Азія», хоць у Сярэднюю Азію звычайна не ўключаюць Казахстан, які з'яўляецца ў сутнасці часткай цюркскага свету.

Пад імем «Туркестана» ў Расійскай імперыі часцей за ўсё мелі на ўвазе тры вобласці: Самаркандскую, Ферганскую і Сырдар'інскую. Але ўвесь Туркестан уключаў пяць абласцей, размешчаных адна за іншай на ўсход ад Каспійскага мора па мяжы Расійскай імперыі з Персіяй, Афганістанам і Кітаем, а менавіта: Закаспійскую, Самаркандскую, Ферганскую, Сырдар'інскую і Сямірэчанскую, а таксама Бухарскае і Хівінскае ханствы.

іншыя мовы
aragonés: Turquestén
العربية: تركستان
azərbaycanca: Türküstan
تۆرکجه: تورکیستان
български: Туркестан
brezhoneg: Turkestan
català: Turquestan
čeština: Turkestán
Cymraeg: Tyrcestan
dansk: Turkestan
Deutsch: Turkestan
English: Turkestan
Esperanto: Turkestano
español: Turquestán
eesti: Turkestan
euskara: Turkestan
فارسی: ترکستان
suomi: Turkestan
français: Turkestan
עברית: טורקסטן
hrvatski: Turkestan
Հայերեն: Թուրքեստան
Bahasa Indonesia: Turkistan (region)
italiano: Turkestan
한국어: 튀르케스탄
lietuvių: Turkestanas
latviešu: Turkestāna
Bahasa Melayu: Turkestan
မြန်မာဘာသာ: တာကီစတန်
Nederlands: Turkestan
norsk: Turkestan
ਪੰਜਾਬੀ: ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ
پنجابی: ترکستان
português: Turquestão
română: Turkistan
русский: Туркестан
Scots: Turkestan
srpskohrvatski / српскохрватски: Turkestan
Simple English: Turkestan
slovenčina: Turkestan
slovenščina: Turkestan
српски / srpski: Туркестан
svenska: Turkestan
тоҷикӣ: Туркистон
Türkçe: Türkistan
українська: Туркестан
اردو: ترکستان
oʻzbekcha/ўзбекча: Turkiston
Tiếng Việt: Turkestan
中文: 突厥斯坦