Идеология

Идеоло́гия (грек. ιδεολογία, ιδεα — оҡшаш ҡыйәфәт, идея; һәм λογος — һүҙ, аҡыл, тәғлимәт) — төрлө социаль класс һәм төркөмдәрҙең мәнфәғәтен яҡлап яйға һалынған ҡарашы, уның нигеҙендә кешеләрҙең һәм йәмғиәттең мөнәсәбәте, шулай уҡ өҫтөнлөк итеүсе власть талабы буйынса тыйыуҙар (консерватив идеалогия) йәки үҙгәртеп ҡороуҙар (радикаль һәм революцион идеалогия)[1].

Идеалогия фәнни белемгә нигеҙләнһә лә, фән түгел.

Төшөнсә тарихы

Де Траси һәм Кондильяк

«Идеология» термины XVIII быуат аҙағында Францияла А. Дестют де Траси тарафынан кертелә. Ул Этьен де Кондильяк менән берлектә кешелек белеме нигеҙендә идея формалашыуы тураһында фән булдырырға ниәтләй. Был тәғлимәт фәндә һәм социаль өлкәлә әйҙәүсе принцип булырға тейеш булған. Шуға күрә Дестют де Траси идеалогияны әхлаҡ, сәйәсәт, хоҡуҡтың тәүге нигеҙҙәре итеп күргән.

Был термин менән уңай мәғәнәне, айырым алғанда, йәмғиәт өлкәһендәге уй-фекерҙәрҙе күҙҙә тота. Ләкин Дестют иҫән ваҡытта уҡ был терминға тиҫкәре, кәмһетеүле мәғәнә бирә башлайҙар. Дестют де Траси һәм Кондильяк ул ваҡытта власта булған Наполеон сәйәсәтенә йоғонто яһарға була. Әммә тарихи шәхес ишараты менән «идеология» кәмһетелеү мәғәнәһен ала, идеология төшөнсәһе онотола.

Маркс һәм Маркс традициялары

Был ҡараш XIX быуат уртаһында ла хакимлек итә әле. Мәҫәлән, K. Маркс менән Ф. Энгельс үҙҙәренең «Немец идеологияһы» (1846) тигән хеҙмәттәрендә «идеология» терминын «иллюзия» мәғәнәһендә ҡулланалар. Ләкин XX быуатта «идеология» үҙенең тәүге мәғәнәһенә ҡайта, һәм ул айырып ҡарауға (дифференцацияға) дусар була.

Other Languages
Afrikaans: Ideologie
Alemannisch: Ideologie
aragonés: Ideolochía
العربية: أيديولوجيا
asturianu: Ideoloxía
azərbaycanca: İdeologiya
تۆرکجه: ایدئولوژی
žemaitėška: Ideuoluogėjė
беларуская: Ідэалогія
беларуская (тарашкевіца)‎: Ідэалёгія
български: Идеология
বাংলা: ভাবাদর্শ
brezhoneg: Ideologiezh
bosanski: Ideologija
català: Ideologia
čeština: Ideologie
Cymraeg: Ideoleg
dansk: Ideologi
Deutsch: Ideologie
Zazaki: İdeolociy
Ελληνικά: Ιδεολογία
English: Ideology
Esperanto: Ideologio
español: Ideología
eesti: Ideoloogia
euskara: Ideologia
فارسی: ایدئولوژی
suomi: Ideologia
føroyskt: Hugmyndafrøði
français: Idéologie
Frysk: Ideology
galego: Ideoloxía
हिन्दी: विचारधारा
Fiji Hindi: Bichardhara
hrvatski: Ideologija
magyar: Ideológia
Bahasa Indonesia: Ideologi
Ilokano: Ideolohia
íslenska: Hugmyndafræði
italiano: Ideologia
Basa Jawa: Idhéologi
ქართული: იდეოლოგია
Qaraqalpaqsha: İdeologiya
қазақша: Идеология
한국어: 이념
къарачай-малкъар: Идеология
kurdî: Îdeolojî
Кыргызча: Идеология
Latina: Ideologia
Limburgs: Ideologie
lietuvių: Ideologija
latviešu: Ideoloģija
македонски: Идеологија
монгол: Идеологи
Bahasa Melayu: Ideologi
မြန်မာဘာသာ: ဒဿနဗေဒ
مازِرونی: ایدئولوژی
Nederlands: Ideologie
norsk nynorsk: Ideologi
norsk: Ideologi
occitan: Ideologia
ਪੰਜਾਬੀ: ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ
polski: Ideologia
Piemontèis: Ideologìa
پنجابی: آئیڈیالوجی
português: Ideologia
română: Ideologie
русский: Идеология
русиньскый: Ідеолоґія
саха тыла: Идеология
Scots: Ideology
srpskohrvatski / српскохрватски: Ideologija
Simple English: Ideology
slovenčina: Ideológia
slovenščina: Ideologija
Soomaaliga: Aragti
shqip: Ideologjia
српски / srpski: Ideologija
svenska: Ideologi
Kiswahili: Itikadi
Türkmençe: Aňyýet
Tagalog: Ideolohiya
Türkçe: İdeoloji
татарча/tatarça: Идеология
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئىدېئولوگىيە
українська: Ідеологія
اردو: خیالیت
oʻzbekcha/ўзбекча: Mafkura
Tiếng Việt: Ý thức hệ
Winaray: Idolohiya
吴语: 意識形態
ייִדיש: אידעאלאגיע
中文: 意識形態
文言: 意理
粵語: 意識形態