Виктор Гюго

Виктор Мари Гюго
Victor Marie Hugo
Victor Hugo.jpg
Исеме:

Виктор Мари Гюго

Тыуған көнө:

26 февраль 1802() (83 йәш)

Вафат булған урыны:

Париж, Өсөнсө француз республикаһы

Эшмәкәрлеге:

Яҙыусы (шағир, прозаик һәм драматург)

Ҡултамғаһы:

Ҡултамғаһы

Викто́р Мари́ Гюго́[1], франц. Victor Marie Hugo [viktɔʁ maʁi yˈɡo]; 26 февраль 1802, Безансон — 22 май 1885, Париж) — француз яҙыусыһы (шағир, прозаик һәм драматург), француз романтизмын башлаусы һәм теоретигы. Француз академияһы ағзаһы (1841).

Тормошо һәм ижады

Бала сағы

Виктор Гюго өс ағалы-ҡустының кесеһе була (өлкәне — Абель[fr], (1798-1865) һәм Эжен[fr], (1800-1837)). Яҙыусының атаһы, Жозеф Леопольд Сигисбер Гюго[fr] (1773— 1828), наполеон армияһының генералы, әсәһе Софи Требюше[fr] (1772— 1821) — Нант суднолар биләүсеһенең ҡыҙы, вольтерьян роялисы була.

Гюгоның бала сағы атаһының хеҙмәт эшмәкәрлеге үткән ерҙәрҙә, Корсикала, Эльбала (1803—1805), Марсель ҡалаһында, Италияла (1807), Мадридта (1811) уҙа, һәм һәр ваҡыт ғаилә Парижға әйләнеп ҡайта[2]. Сәйәхәттәр буласаҡ шағирҙың күңелендә тәрән тәьҫораттар ҡалдыра һәм уның донъяға романтик ҡарашын әҙерләй.

1813 йылда Гюгоның әсәһе, Софи Требюше, генерал Лагори менән мөхәббәт бәйләнеше тотоп, иренән айырыла һәм улы менән Парижда төпләнә.

Үҫмер сағы һәм әҙәби эшмәкәрлегенең башланыуы.

Виктор Гюго йәш сағында

1814 йылдан 1818 йылға тиклем Гюго Бөйөк Людовик лицейында уҡый. 14 йәшендә ул ижади эшмәкәрлеген башлай: үҙенең баҫтырып сығарылмаған «Yrtatine» трагедияһын әсәһенә бағышлай; һәм «Athelie ou les scandinaves» трагедияһын, «Louis de Castro» драмаһын яҙа, Вергилийҙы тәржемә итә. 15 йәшендә инде Академия конкурсында «Les avantages des études» шиғыры өсөн маҡтаулы баһалама ала, 1819 йылда «Jeux Floraux» конкурсында «Верденские девы» (Vierges de Verdun) поэмаһы һәм «На восстановление статуи Генриха IV» (Rétablissement de la statue de Henri IV) одаһы ике премияға лайыҡ була. Һуңынан беренсе тапҡыр уҡыусыларҙың иғтибарын уға юнәлткән «Телеграф» сатираһын баҫтырып сығара. 18191821 йылдарҙа Le Conservateur роялистик католик журналына әҙәби ҡушымта сығара. Үҙенең баҫмаһында төрлө псевдонимдар ҡулланып, Гюго «Ода на смерть герцога Беррийского» әҫәрен баҫтырып сығара, был оҙаҡҡа уның монархист[2] репутацияһын нығыта.

1822 йылдың октябрендә Гюго Адель Фушеға өйләнә[fr] (1803— 1868), был никахта биш бала тыуа:

1823 йылда Виктор Гюгоның «Ган Исландец» романы нәшер ителә, ул тыныс ҡабул ителә. Шарль Нодьеның яҡшы дәлилле тәнҡите осрашыуға һәм уның менән Виктор Гюго араһындағы артабанғы дуҫлыҡҡа килтерә. Бер аҙҙан бынан һуң Арсенал китапханаһында йыйылыш — романтизм бишеге үтә, ул Виктор Гюгоның ижади үҫешенә ҙур йоғонто яһай.

Гюгоның һәм Нодьеның дуҫлығы 1827 йылдан алып, һуңғыһы яҙыусының әҫәрҙәре буйынса үтә тәнҡитле һөйләй башлау менән 1830 йылға тиклем дауам итә. Бынан алдараҡ Гюго атаһы менән мөнәсәбәттәрҙе яңырта һәм «Ода моему отцу» (Odes à mon père, 1823), «Два острова» (1825), «После битвы» (Après la bataille). поэмаларын яҙа. 1828 йылда уның атаһы вафат була.

Француз революцияһының бөйөк актеры Франсуа-Жозеф Тальма өсөн махсус яҙылған 1827 йылда баҫылып сыҡҡан Гюгоның «Кромвель»[fr] пьесаһы ҡыҙыу бәхәстәр тыуҙыра. Драманың инеш һүҙендә автор классицизм шартлылыҡтарын, айырыуса урын һәм ваҡыттың берҙәмлеген кире ҡаға, һәм романтик драмаға нигеҙ һала.

Гюго ғаиләһе үҙенең йортонда йыш ҡына ҡабул итеүҙәр ойоштора һәм Сент-Бев, Ламартин, Мериме, Мюссе, Делакруа менән дуҫтарса мөнәсәбәт булдыра.

1826 йылдан 1837 йылға тиклем яҙыусының ғаиләһе йыш ҡына Шато де Рошта, Бьеврела, Journal des débats журналының мөхәррире Луи-Франсуа Бертен алпауытында йәшәй. Унда Гюго Берлиоз, Лист, Шатобриан, Джакомо Мейербер менән осраша; «Восточные мотивы» (Les Orientales, 1829) һәм «Осенние листья» (Feuilles d’automne, 1831) поэмалар йыйынтығын төҙөй. «Көнсығыш мотивтары» темаһы — Грек бойондороҡһоҙлоғо өсөн һуғыш, унда Гюго Гомерҙың тыуған иле өсөн сығыш яһай.

1829 йылда «Последний день приговорённого к смерти» (Dernier Jour d’un condamné), 1834 — «Клод Ге» (Claude Gueux) сыға. Был ике ҡыҫҡа романда Гюго үлем язаһына кире мөнәсәбәтен белдерә. «Собор парижской Богоматери» романы 1831 йылда был ике әҫәрҙәр арауығында баҫылып сыға.

Гюго француз романтизмының танылған юлбашсыһы һәм һәм уның теоретигы булып китә.

Карикатура Бенжамена Рубо «Большая дорога в будущее» (1842). Впереди колонны одетый драгуном Гюго, с лозунгом «Уродливое — это прекрасное». За ним следуют Т. Готье, Кассаньяк, Ф. Вей, Ламартин, некто П. Фуше, Э. Сю, А. Дюма, Ф. Сулье, Л. Гозлан, К. Делавинь, Ж. Мери, А. Карр, А. де Виньи.

Театрға бағышлаған йылдары

1830 йылдан 1843 йылға тиклем Виктор Гюго театр өсөн генә тиерлек эшләй. Шуға ҡарамаҫтан, был ваҡытта ул бер нисә шиғри әҫәрҙәр йыйынтығын баҫтырып сығара:

  • «Осенние листья» (Les Feuilles d’automne, 1831),
  • «Песни сумерек» (Les Chants du crépuscule, 1835),
  • «Внутренние голоса» (Les Voix intérieures, 1837),
  • «Лучи и тени» (Les Rayons et les Ombres, 1840).

«Песни сумерек» шиғырында Виктор Гюго 1830 йылдағы Июль революцияһын ҙурлай.

«Эрнани» пьесаһының беренсе постановкаһы ваҡытындағы ыҙғыш» (1830). Ж.-И. Гранвиль литографияһы(1846)

1828 йылда ул үҙенең тәүге «Эми Робсарт» пьесаһын ҡуя. 1829 йылда «Эрнани» пьесаһын яҙа. (1830 йылда тәүге постановкаһы була), был иҫке һәм яңы сәнғәт вәкилдәре араһында әҙәби ыҙғышҡа сәбәп була. Был романтик әҫәрҙе илһамланып ҡабул итеүсе Теофиль Готье драматургиялағы бөтә яңылыҡтың ажар яҡлаусыһы булып сығыш яһай. Әҙәбиәт тарихында был бәхәстәр «„Эрнани“ өсөн көрәш» исемендә инеп ҡала. 1829 йылда тыйылған «Делорм Марион» пьесаһы «Порт-Сен-Мартен» театрында, ә «Король забавляется» —1832 йылда «Комедь Франсэз» театрында ҡуйыла (шунда уҡ репертуарҙан алына һәм премьерала тыйыла, яңынан 50 йылдан һуң ғына тергеҙелә).

Һуңғыһын тыйыу Виктор Гюгоны 1832 йылдағы тәүге баҫмаһына артабанғы инеште яҙырға мәжбүр итә: "Был драманың театр сәхнәһенә сығыуы хөкүмәт яғынан ҡолаҡ ишетмәгән ғәмәлдәргә нигеҙ бирә. Беренсе ҡуйылышынан һуң икенсе көндә автор «Театр-Франсе» сәхнәһе директоры мсье Жуслен де ла Салдән яҙма ала. Бына уның теүәл йөкмәткеһе: «Хәҙер ун сәғәт утыҙ минут, мин „Король забавляется“ тамашаһын туҡтатыу тураһында күрһәтмә алдым. Был күрһәтмәне миңә министр исеменән мсье Тэлор тапшырҙы».

Был 23 ноябрҙә була. Һуңынан өс көндән һуң — 26 ноябрҙә — Виктор Гюго «Le National» гәзитенең баш мөхәрриренә тамашаны тыйыуҙар арҡаһында болалар килеп сығыу мөмкинлеген булдырмау өсөн ярҙам һорап, хат менән мөрәжәғәт итә.

Бөтә драмаларҙың сюжет конфликттары нигеҙендә титулланған ҡанһыҙ деспот һәм хоҡуҡһыҙ плебей араһындағы алыш ята. «Марион Делорм» драмаһында танылмаған йәш егет Дидье һәм уның дуҫ ҡыҙы Мариондың ҙур власлы министр Ришелье менән йәки «Эрнани» пьесаһында һөрөлгән Эрнани менән испан короле дон Карлос менән шундай ҡаршылыҡ ята. Ҡайһы берҙә бындай бәрелештәр «Король забавляется» драмаһындағы һымаҡ гротесклы киҫкенлеккә тиклем еткерелә, бында власҡа солғанған шәфҡәтһеҙ сибәр эгоист король Франциск менән алла һәм кешеләр тарафынан йәберләнгән көмрө ғәрип— кәмитсе Трибуле араһында конфликт күрһәтелә.

1841 йылда Гюго Француз академияһына һайлана, 1845 йылда пэр исемен ала[3], 1848 йылда Милли йыйылышҡа һайлана. Гюго 1851 йылда дәүләт түңкәрелешенә ҡаршы була һәм Наполеон III император итеп иғлан ителгәндән һуң һөргөндә була. 1870 йылда ул Францияға ҡайта, ә 1876 йылда сенатор итеп һайлана[3].

Other Languages
Afrikaans: Victor Hugo
Alemannisch: Victor Hugo
aragonés: Victor Hugo
العربية: فكتور هوغو
asturianu: Victor Hugo
Aymar aru: Victor Hugo
azərbaycanca: Viktor Hüqo
تۆرکجه: ویکتور هوقو
Boarisch: Victor Hugo
žemaitėška: Victor Hugo
беларуская: Віктор Гюго
беларуская (тарашкевіца)‎: Віктор Юго
български: Виктор Юго
Bislama: Victor Hugo
brezhoneg: Victor Hugo
bosanski: Victor Hugo
буряад: Виктор Гюго
català: Victor Hugo
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Victor Hugo
нохчийн: Гюго, Виктор
čeština: Victor Hugo
Чӑвашла: Виктор Гюго
Cymraeg: Victor Hugo
Deutsch: Victor Hugo
Zazaki: Victor Hugo
Ελληνικά: Βίκτωρ Ουγκώ
English: Victor Hugo
Esperanto: Victor Hugo
español: Victor Hugo
euskara: Victor Hugo
estremeñu: Victor Hugo
føroyskt: Victor Hugo
français: Victor Hugo
Gaeilge: Victor Hugo
贛語: 雨果
Gàidhlig: Victor Hugo
galego: Victor Hugo
Avañe'ẽ: Victor Hugo
客家語/Hak-kâ-ngî: Victor Hugo
Fiji Hindi: Victor Hugo
hrvatski: Victor Hugo
Kreyòl ayisyen: Victor Hugo
magyar: Victor Hugo
interlingua: Victor Hugo
Bahasa Indonesia: Victor Hugo
Interlingue: Victor Hugo
Ilokano: Victor Hugo
íslenska: Victor Hugo
italiano: Victor Hugo
la .lojban.: viktor.ugos
ქართული: ვიქტორ ჰიუგო
Qaraqalpaqsha: Victor Hugo
Taqbaylit: Victor Hugo
Адыгэбзэ: Виктор Гюго
Kabɩyɛ: Victor Hugo
қазақша: Виктор Гюго
한국어: 빅토르 위고
kurdî: Victor Hugo
Latina: Victor Hugo
Lëtzebuergesch: Victor Hugo
Lingua Franca Nova: Victor Hugo
Limburgs: Victor Hugo
لۊری شومالی: ڤیکتور ھوگو
lietuvių: Victor Hugo
latviešu: Viktors Igo
Malagasy: Victor Hugo
олык марий: Виктор Гюго
Baso Minangkabau: Victor Hugo
македонски: Виктор Иго
монгол: Виктор Гюго
Bahasa Melayu: Victor Hugo
Mirandés: Victor Hugo
မြန်မာဘာသာ: ဗစ်တာဟူးဂိုး
مازِرونی: ویکتور هوگو
Nāhuatl: Victor Hugo
Nederlands: Victor Hugo
norsk nynorsk: Victor Hugo
Nouormand: Victor Hugo
occitan: Victor Hugo
Livvinkarjala: Victor Hugo
ਪੰਜਾਬੀ: ਵਿਕਤੋਰ ਊਗੋ
Kapampangan: Victor Hugo
Picard: Victor Hugo
polski: Victor Hugo
Piemontèis: Victor Hugo
پنجابی: وکٹر ہیوگو
português: Victor Hugo
Runa Simi: Victor Hugo
română: Victor Hugo
armãneashti: Victor Hugo
русский: Гюго, Виктор
русиньскый: Віктор Гюґо
संस्कृतम्: विक्टर ह्यूगो
саха тыла: Гюго Виктор
sicilianu: Victor Hugo
srpskohrvatski / српскохрватски: Victor Hugo
Simple English: Victor Hugo
slovenčina: Victor Hugo
slovenščina: Victor Hugo
српски / srpski: Виктор Иго
Seeltersk: Victor Hugo
svenska: Victor Hugo
Kiswahili: Victor Hugo
ślůnski: Victor Hugo
Türkmençe: Wiktor Gýugo
Tagalog: Victor Hugo
Türkçe: Victor Hugo
татарча/tatarça: Виктор Гюго
українська: Віктор Гюго
oʻzbekcha/ўзбекча: Victor Hugo
vèneto: Victor Hugo
vepsän kel’: Gügo Viktor
Tiếng Việt: Victor Hugo
Volapük: Victor Hugo
Winaray: Victor Hugo
მარგალური: ვიქტორ ჰიუგო
Yorùbá: Victor Hugo
Bân-lâm-gú: Victor Hugo
粵語: 雨果