Архитектура
English: Architecture

The view shows a 20th-century building with two identical towers very close to each other rising from a low building which has a dome at one end, and an inverted dome, like a saucer, at the other.
Бразилияның Милли конгрессы. Архитектор Оскар Нимейер

Архитекту́ра йәки зо́дчество[1] — йорттар, биналар һәм ҡоролмаларҙы проектлаштырыу, төҙөү һәм биҙәү сәнғәте һәм фәне (уларҙың архитектур ансамблен дә үҙ эсенә алып)[2][3], шулай уҡ кеше тормошо һәм эшмәкәрлеге өсөн мөхит арауығы тыуҙырған йорт-биналар һәм ҡоролмалар йыйылмаһы[4]. Архитектура кешеләрҙең ынтылыш-теләктәренә, заманса техник мөмкинлектәргә һәм эстетик фекер-ҡараштарға ярашлы уларҙың тормошо һәм эшмәкәрлеге өсөн кәрәк булған материаль ойошторолған мөхит булдыра[2][3]. Объекттарҙың функциональ (тәғәйенләнеше, файҙаһы), техник (ныҡлығы, оҙаҡ ваҡыт хеҙмәт итеүе) һәм эстетик (матурлығы) үҙенсәлектәре архитектурала үҙ-ара тығыҙ бәйләнгән[2].

Архитектура эштәре йыш ҡына мәҙәни һәм сәйәси символ, шулай уҡ сәнғәт әҫәре булараҡ ҡабул ителә. Тарихи мәҙәниәттәр(цивилизациялар) үҙҙәренең архитектура ҡаҙаныштары менән дә айырылып тора һәм билдәләнә. Архитектура бер үк ваҡытта йәмғиәттең йәшәйеш функцияларын тормошҡа ашырырға булышлыҡ итһә һәм уларҙы йәмғиәт үҫеше ҡанундарына ярашлы тейешле юҫыҡҡа йүнәлтә. Әммә архитектура кешеләрҙең мөмкинлектәренә һәм ихтыяж-талаптарынан сығып йәшәп килә[4].

Ер-урын, аралыҡ менән эшләү предметына шулай уҡ тораҡ пуктын дөйөм ойоштороу ҙа инә. Ҡала төҙөлөшө (градостроительство) төшөнсәһе менән ул айырым йүнәлеш итеп ҡарала[4] һәм ижтимағи-иҡтисади, төҙөлөш-техник, архитектура-сәнғәт, санитар-гигиена проблемаларын үҙ эсенә ала. Шуға ла, ҡала төҙөлөшө нигеҙҙәрен белмәй, архитектура ҡоролмаһына дөрөҫ баһа биреү ауырға төшә[5].

Архитектура өлкәһендәге юғары халыҡ-ара бүләктәрҙең береһе —Притцкер премияһы, ул һәр йыл һайын архитектура буйынса иң юғары ҡаҙаныштар өсөн бирелә.

Халыҡ-ара архитекторҙар союзының 1996 йылда Барселонала үткән 20-се Генераль ассамблеяһы ҡарарына ярашлы, һәр йыл һайын октябрҙың беренсе дүшәмбеһендә архитекторҙарҙың һәм архитектура ҡомартҡыларын яратыусыларҙың халыҡ-ара һөнәри байрамы — Бөтә донъя архитектура көнө билдәләнә[6].

Һиндостандың Чандигарх ҡалаһындағы Ассамблея Һарайы, архитекторы Ле Корбюзье
Other Languages
Afrikaans: Argitektuur
Alemannisch: Architektur
አማርኛ: ሥነ ሕንጻ
aragonés: Arquitectura
العربية: عمارة
مصرى: عماره
asturianu: Arquiteutura
azərbaycanca: Memarlıq
تۆرکجه: معمارلیق
Boarisch: Architektua
žemaitėška: Arkėtektūra
беларуская: Архітэктура
беларуская (тарашкевіца)‎: Архітэктура
български: Архитектура
भोजपुरी: आर्किटेक्चर
Bislama: Arkitekisa
বাংলা: স্থাপত্য
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: স্থাপত্য
brezhoneg: Arkitektouriezh
bosanski: Arhitektura
català: Arquitectura
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Gióng-dé̤ṳk-hŏk
нохчийн: Архитектура
Cebuano: Arkitektura
کوردی: نژیاروانی
čeština: Architektura
kaszëbsczi: Architektura
Чӑвашла: Архитектура
dansk: Arkitektur
Deutsch: Architektur
Ελληνικά: Αρχιτεκτονική
English: Architecture
Esperanto: Arkitekturo
español: Arquitectura
euskara: Arkitektura
estremeñu: Arquitetura
فارسی: معماری
français: Architecture
Nordfriisk: Baukonst
furlan: Architeture
Frysk: Boukeunst
Gaeilge: Ailtireacht
贛語: 建築學
kriyòl gwiyannen: Larchitèktir
Gàidhlig: Ailtireachd
galego: Arquitectura
گیلکی: معماری
Avañe'ẽ: Jogapokuaa
עברית: אדריכלות
हिन्दी: वास्तुकला
Fiji Hindi: Architecture
hrvatski: Arhitektura
Kreyòl ayisyen: Achitekti
magyar: Építészet
Արեւմտահայերէն: Ճարտարապետութիւն
interlingua: Architectura
Bahasa Indonesia: Arsitektur
Interlingue: Architectura
Ilokano: Arkitektura
íslenska: Byggingarlist
italiano: Architettura
日本語: 建築
Patois: Aachitecha
ქართული: არქიტექტურა
қазақша: Сәулет
kalaallisut: Ilusilersugaaneq
한국어: 건축
कॉशुर / کٲشُر: فَنہِ تعمیٖرات
kurdî: Mîmarî
Кыргызча: Архитектура
Latina: Architectura
Ladino: Arkitektura
Lëtzebuergesch: Architektur
Lingua Franca Nova: Arciteta
Limburgs: Architectuur
Ligure: Architettûa
lumbaart: Architetüra
lietuvių: Architektūra
latviešu: Arhitektūra
Malagasy: Maritrano
Minangkabau: Arsitektur
македонски: Архитектура
монгол: Архитектур
Bahasa Melayu: Seni bina
Mirandés: Arquitetura
မြန်မာဘာသာ: ဗိသုကာပညာ
Napulitano: Architettura
Nedersaksies: Architektuur
नेपाल भाषा: आर्किटेक्चर
Nederlands: Architectuur
norsk nynorsk: Arkitektur
norsk: Arkitektur
Novial: Arkitekture
Nouormand: Architectuthe
occitan: Arquitectura
Livvinkarjala: Arhitektuuru
ਪੰਜਾਬੀ: ਉਸਾਰੀ ਕਲਾ
Pangasinan: Arkitekture
Papiamentu: Arkitectura
Norfuk / Pitkern: Aarkitekchur
polski: Architektura
Piemontèis: Architetura
پنجابی: آرکیٹکچر
português: Arquitetura
română: Arhitectură
armãneashti: Arhitecturâ
русский: Архитектура
русиньскый: Архітектура
саха тыла: Архитектура
sicilianu: Architittura
srpskohrvatski / српскохрватски: Arhitektura
Simple English: Architecture
slovenčina: Architektúra
slovenščina: Arhitektura
српски / srpski: Архитектура
Seeltersk: Baukunst
svenska: Arkitektur
Kiswahili: Usanifu majengo
тоҷикӣ: Меъморӣ
Tagalog: Arkitektura
Türkçe: Mimarlık
Xitsonga: Vuaki
татарча/tatarça: Архитектура
українська: Архітектура
اردو: فن تعمیر
oʻzbekcha/ўзбекча: Meʼmorlik
vèneto: Architetura
Tiếng Việt: Kiến trúc
Volapük: Bumav
Winaray: Arkitektura
吴语: 建築
მარგალური: არქიტექტურა
ייִדיש: ארכיטעקטור
Zeêuws: Architectuur
中文: 建筑
Bân-lâm-gú: Kiàn-tio̍k
粵語: 建築學