Bürc

Bürc - ulduzlu göyün bir hissəsidir. Ulduzların müşahidə və öyrənilməsinin əlverişliyi üçün ulduzlu göy bürclərə bölünür. Bürclərin əksəriyyətinə qədim zamanlardan əfsanəvi qəhrəmanların (Herkules, Persey və s.), heyvanların (Qoç, Buğa və s.) və əşyaların (Teleskop, Günyə və s.) adları verilmişdir. 1922 ildən başlayaraq göy qübbəsi Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı ilə müəyyən edilmiş 88 bürcə ayrılır. Onlardan 31 dənə şimal yarımkürəsində, 11 dənə ekvatorda və 46 dənə cənub yarımkürəsində görünür. Bürclərin sərhədləri 1935 ildə müəyyənləşdilmişdir. Ən böyük bürc Hidradır (1302 kvadrat dərəcə), ən balaca isə Cənub Xaçıdır (68 kvadrat dərəcə). Astronomiyada bürclər Eynar Hertsşprunq və Genri Rassel ilə tətbiq edilmiş qısaldılmış latın adları ilə işarə edilir. Parlaqlığa görə bürclərin ulduzları yunan hərfləri ilə düşən nizamda işarə edilir.

Tarixçə

İnsanlar qədimdən ulduzların göydə qəribə fiqurlar əmələ gətirdiyini müşahidə etmişdilər. Onlar bu fiqurları Bürc adlandırmışlar. Bəzi bürclər asterizmlər adlanan bir vəya bir neçə ulduz qruplarının birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Bir çox bürclərə əfsanəvi qəhrəmanların adı verilmişdir. Ulduzları asan müşahidə etmək və öyrənmək üçün ulduzlu səma 88 yerə bölünmüşdür. Bunlardan 47-si qədim yunan əsatirləri ilə bağlıdır. Şimal yarımkürəsinin səmasında Kassiopeya, Andromeda, Peqas, Persey, Orion, Böyük Ayı bürcləri parlayır. Bürclərdən biri də qədim yunan əsatirinin qəhrəmanı Herkulesin adını daşıyır. Şir və Hidra bürcləri Heraklın əfsanəvi igidliyini xatırladır. Peqas (qanadlı at), Əkizlər (Zevsin oğulları Kastor və Polluks) də əfsanəvı adlardır.

17-ci əsrdə yeni bürc adları meydana gəldi: Tovuz, Tukan, Hindli, Cənnət quşu və s. Bu adlar avropalılara kəşf etdikləri yeni ölkələrin özünəməxsus xüsusiyyətlərini xatırladırdı. 18-ci əsrdə astronomlar bir çox bürclərə ad verdilər: Saat, Mişar, Kompas, Teleskop, Soba və s.

Zodiak bürcləri isə xüsusi yer tutur. "Zodiak" yunan sözü olub, "vəhşi heyvanlar" deməkdir. Zodiakda 12 bürc yerləşir: ƏKİZLƏR, TƏRƏZİ, DOLÇA, QIZ, OĞLAQ, ŞİR, QOÇ, XƏRÇƏNG, BALIQLAR, ƏQRƏB, OXATAN, BUĞA. Maraqlıdır ki, Günəş ilboyu məhz onların fonunda yerini dəyişir,və hər bürcdə təqribən 1 ay olur.

Möhkəm yadda saxlamaq lazımdır ki, bürclər səmada yalnız görünən parlaq ulduz qruplarıdır. Əslində isə kainatda eyni bürcün ulduzları bir-birindən çox uzaqda yerləşə bilər. Əsas bürcləri tanımaq dənizçi, səyyah, təyyarəçi, geoloq üçün çox lazımdır. Çünki bürclər gecə vaxtı nabələd yerdə düzgün yol tapmağa kömək edir.

Digər dillərdə
Afrikaans: Sterrebeeld
Alemannisch: Sternbild
العربية: كوكبة
asturianu: Constelación
башҡортса: Йондоҙлоҡ
Boarisch: Steanbuid
беларуская: Сузор’е
беларуская (тарашкевіца)‎: Сузор’е
български: Съзвездие
brezhoneg: Steredeg
bosanski: Sazviježđe
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Sĭng-cô̤
čeština: Souhvězdí
Чӑвашла: Çăлтăрлăх
Cymraeg: Cytser
Deutsch: Sternbild
Ελληνικά: Αστερισμός
English: Constellation
Esperanto: Konstelacio
español: Constelación
eesti: Tähtkuju
euskara: Konstelazio
فارسی: صورت فلکی
suomi: Tähdistö
français: Constellation
Gaeilge: Réaltbhuíon
Gàidhlig: Reul-bhad
Avañe'ẽ: Mbyjaty
ગુજરાતી: નક્ષત્ર
客家語/Hak-kâ-ngî: Sên-chho
हिन्दी: तारामंडल
hrvatski: Zviježđe
Kreyòl ayisyen: Konstelasyon
magyar: Csillagkép
interlingua: Constellation
Bahasa Indonesia: Rasi bintang
Ido: Stelaro
íslenska: Stjörnumerki
italiano: Costellazione
日本語: 星座
Basa Jawa: Rasi lintang
한국어: 별자리
kurdî: Komstêr
Кыргызча: Топ жылдыз
Latina: Constellatio
Lëtzebuergesch: Stärebild
Lingua Franca Nova: Constela
Limburgs: Starebeeld
lingála: Nzɔ́tɔ
lietuvių: Žvaigždynas
latviešu: Zvaigznājs
македонски: Соѕвездие
Bahasa Melayu: Buruj
မြန်မာဘာသာ: ကြယ်အုပ်စု
مازِرونی: فلکی صورتون
Nāhuatl: Miaccītlalli
Plattdüütsch: Steernbild
Nedersaksies: Konstelloatsie
नेपाली: तारामण्डल
Nederlands: Sterrenbeeld
norsk nynorsk: Stjernebilete
Novial: Stelaro
Nouormand: Constellâtion
occitan: Constellacion
ਪੰਜਾਬੀ: ਖਿੱਤੀਆਂ
Piemontèis: Costelassion
پنجابی: تارہ چرمٹ
português: Constelação
Runa Simi: Warani
română: Constelație
armãneashti: Constelație
русский: Созвездие
sicilianu: Custiddazzioni
davvisámegiella: Nástegovva
srpskohrvatski / српскохрватски: Sazviježđe
Simple English: Constellation
slovenčina: Súhvezdie
slovenščina: Ozvezdje
српски / srpski: Сазвежђе
Basa Sunda: Rasi Béntang
svenska: Stjärnbild
Kiswahili: Kundinyota
тоҷикӣ: Бурҷ
Tagalog: Konstelasyon
Türkçe: Takımyıldız
татарча/tatarça: Йолдызлык
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: 12 بۇرج
українська: Сузір'я
oʻzbekcha/ўзбекча: Yulduz turkumi
Tiếng Việt: Chòm sao
walon: Stoelreye
Winaray: Constelasyon
吴语: 星座
中文: 星座
文言: 星座
Bân-lâm-gú: Seng-chō
粵語: 星座