Israel

Articlo d'os 1000
מדינת ישראל
(Medinat Yisra'el)
دولة إسرائيل
(Dawlat Isrā'īl)
Bandera d'IsraelEscudo d'Israel
(En detalle)(En detalle)
Lema nacional: No'n tien
Himno nacional: Hatikvah
Situación d'Israel
Capital
 • Población
 • Coordenatas
Cherusalem[1]
704.900 (2004)
31°47' N 35°13' E
Mayor ciudatCherusalem
Idiomas oficialsHebreu, arabe
Forma de gubierno
President
Primer menistro
Republica parlamentaria
Shimon Peres
Benjamin Netanyahu
Independencia
 • Calendata
D'o Reino Unito
14 de mayo de 1948
Superficie
 • Total
 • % augua
Mugas
Costas
Posición 153º
20.770[2] km²
2
1.017 km[2]
273 km[2]
Población
 • Total
 • Densidat
Posición 97º
8.502.900 (2016)[3]
387,63 hab/km²
PIB (PPA)
 • Total (2010)
 • PIB per capita
Posición 46º
US$ 218.490 millons[4]
US$ 29.404[5]
MonedaNuevo sheqel (₪, ILS)
ChentilicioIsraelí
Zona horaria
 • en Verano
EET (UTC+2)
EEST (UTC+3)
Dominio d'Internet.il
Codigo telefonico+972
Prefixo radiofonico4XA-4XZ, 4ZA-4ZZ
Codigo ISO376 / ISR / IL
Miembro de: [2] ONU; Unesco; OMC; FICR; FMI; OEA (observador); OSCE; OMS entre atros.
¹Tel Aviv ye a capital d'Israel reconoixita internacionalment, pero seguntes o gubierno israelí, Costa Rica y Lo Salvador a capital ye Cherusalem.

O Estato d'Israel (en hebreu יִשְרָאֵל‎, Yisra'el, en arabe إسرائيل, Isrā'īl, oficialment Estato d'Israel, מְדִינַת יִשְרָאֵל, Medinat Yisra'el; en arabe: دَوْلَةْ إِسْرَائِيل, Dawlat Isrā'īl), ye un país d'Asia que situato a o canto d'o Mar Mediterranio, en a zona conoixita como Orient Meyo. Dende a suya creyación en 1948 por a Organización d'as Nacions Unitas, l'estato d'Israel s'autodefine como l'estato d'os pueblo chodigo y como hereu d'o reino d'Israel de que en charra a Biblia, amás de como hereu d'o reino de Chudea.

Muga a lo norte con o Liban y Siria, a l'este con Chordania y Cischordania, a l'ueste con a mar Mediterrania y a lo sud con o golfo d'Aqaba (Mar Roya) y Echipto. Amás, tien costas en a mar Muerta y tamién en a mar de Galilea, que son en realidat dos lacos interiors.

A suya población ye de 8.502.900 habitants (2016)[3] en una superficie de 20.770 km²,[2] con una densidat de población de 387,63 hab/km².

O país ye independient dende o 14 de mayo de 1948, y declara tener como a suya capital a ciudat de Cherusalem,[1] feito no reconoixito por a comunidat internacional, que considera que a capital d'Israel ye a ciudat de Tel Aviv, que ye tamién a mayor ciudat (encara que en sería Cherusalem seguntes as afirmacions israelianas) y o centro financiero d'o país. Israel ye miembro d'a Organización d'as Nacions Unitas.

Quan o país proclamó a suya independencia (d'antis mas feba parte d'o Mandato britanico de Palestina), prencipió una guerra con a población arabe (os palestins) y con os países arabes mugants, que no acceptaban pas a partición de Palestina establita por a ONU entre arabes y chodigos. En a Guerra Arabe-israelí de 1948 y en as guerras posteriors, Israel ocupó territorios que perteneixeban, seguntes os plans de partición establitos por a Organización d'as Nacions Unitas, a os palestins, u mesmo a países mugants, como ye o caso d'o Golán, un territorio que fa parte de Siria y que Israel diz que fa parte d'o suyo territorio. En l'actualidat, Israel controla os territorios de Cischordania, Gaza y o Golán. O conflicto israelo-palestinián ye uno d'os prencipals problemas d'Israel.

Encara que a mayor parte d'os ciudadans israelís practican o chudaísmo, tamién i viven comunidatz musulmanas, cristianas, drusas y samaritanas. O país ye o solo país d'o mundo a on o chudaísmo ye a relichión d'a mayor parti d'a población, estndo a relichión d'alto u baixo o 80% d'a poblacón israelí. Israel tien dos luengas oficials, l'hebreu y l'arabe.

Politicament, Israel s'articula como una democracia parlamentaria en un rechimen de gubierno republicán, en o qualo bi ha un president con funcions mas que mas representativas y un primer menistro qui, como s'escayece en os rechimens parlamentarios, controla l'acción de gubierno y responde debant d'o Parlamento. Antiparte, o poder chudicial ye exercito por a Cort Suprema d'Israel, que ye a mas alta instancia chudicial d'o país y tien a función d'o control de constitucionalidat d'as leis y tamién d'o control churisdiccional d'as decisions d'opoder executivo.

A economía d'Israel ye a economía mas desenvolicata d'a suya redolada, estando a 41ena economía mundial, estando o suyo producto interior bruto per cápita uno d'os mas elevatos d'a suya redolada. En 2010 o país s'integró en a OCDE.

Cheografía

Gnome-searchtool.svg
Ta más detalles, veyer l'articlo Cheografía d'Israelveyer os articlos [[]].

Israel muga a o norte con Liban, al'este con Chordania y a o sudueste con Echipto, estando istas as suyas solas mugas terrestres, en un territorio muito mas largo que no pas amplo. As suyas mugas con Liban son reconoixitas por Nacions Unitas y por a comunidat internacional, en a mesma situación que as mugas con Echipto y Chordania, reconoixitas tamién an tractatos bilaterals. Sindembargo, no son reconoixitas as mugas que Israel proclama tener con Siria (a comunidat internacional no reconoix l'anexión de facto d'os Altos d'o Golán) ni con Palestina, ni en a redolada de Chudea u a de Samaria ni tampoco en a suya anexión de facto d'a ciudat de Cherusalem, que diz estar a suya capital, feito no reconoixito tampoco por a comunidat internacional. Gosa acceptar-se a muga de feito existent en chunio de 1967, antis d'a Guerra d'os Seis Días, en a quala Israel anexionó de facto Cischordania y Cherusalem Este. En istos territorios ocupatos, Israel ha construito (y contina construindo-ie) poblacions nuevas t'asentar-ie población israelí, prebando d'alterar a situación t'anexionar-se-los.

Relieve

O territorio d'Israel se puet considerar que ye dividito en quatre redoladas prou definitas: una plana costanera, situata chunto a la mar Mediterrania, una cordelera montanyosa central, a val d'o río Chordán, y o disierto d'o Negev. Istas quatre rechions son mas que mas aridas, encara que climaticament podemos trobar dende un clima mediterranio en a costa dica un clima continental en l'interior d'o país, estando mas acusatas as diferencias termicas en l'interior.

Sindembargo d'ista arideza, en as vals ye a on mas que mas se pueden trobar chicotas masas de selvas naturals, y en as zagueras anyadas se fan en o país plans de reforestación.

Climatolochía

En trobar-se situato en una crucillata entre os disiertos d'Asia y d'Africa y as influencias d'a mar Mediterrania, Israel tien una gran variabilidat climatica, distinguindo-se-ie quaranta tipos climaticos diferents, anque a superficie d'o suyo territorio sía tan chicota.

O rechimen termico varía muito con l'altaria y con a continentalidat de cada puesto, mas que mas en hibierno, encara que se puet resumir a grans linias decindo que se pasa d'un clima mediterranio a l'ueste dica un clima continental a l'este. Antiparte, a caracteristica cheneral d'as redoladas montanyosas d'o país ye que son de clima muit frío y amás con abundancia de viento, por a quala cosa gosan amanixer con nevazos: asinas, o mont Hermón ye cubierto de nieu a mayor parte de l'anyo y a nieu ye present en a ciudat de Cherusalem a lo menos una vegata cada anyada. Sindembargo, as ciudats d'a costa mediterrania, como Haifa u Tel Aviv tienen un clima mediterranio con hibiernos fridos y con plevias, anque con veranos muit calorosos y xutos. Manimenos, a ciudat d' Eilat, en o golfo d'Aqaba a o sud d'o país, tien un clima tropical seco.

A temperatura mas alta de que se'n tien constancia en Asia se rechistró en 1942 en o kibbutz de Tirat Tseví, situato a o norte d'a val d'o río Chordán, quan se plegó dica os 53,7 °C.

Por un regular, en Israel bi ha una estación xuta (dende abril dica octubre) y una de plevias (dende octubre dica abril), con una maxima concentración de plevias dende meyatos de chinero dica primerías de marzo; antiparte, as plevias aumentan dende o sud enta o norte y dende l'este enta l'ueste.

Ista climatolochía tien una gran influencia en l'agricultura; por ixo en Israel s'han desenvolicato os sistemas de regano, destacando-ie o riego gota a gota como una practica que se fa servir a ormino.

Other Languages
Acèh: Israèl
адыгабзэ: Исраил
Afrikaans: Israel
Alemannisch: Israel
አማርኛ: እስራኤል
Ænglisc: Israhēl
العربية: إسرائيل
ܐܪܡܝܐ: ܐܝܣܪܐܝܠ
مصرى: اسرائيل
অসমীয়া: ইজৰাইল
asturianu: Israel
azərbaycanca: İsrail
تۆرکجه: ايسرائيل
башҡортса: Израиль
Boarisch: Israel
žemaitėška: Izraelis
Bikol Central: Israel
беларуская: Ізраіль
беларуская (тарашкевіца)‎: Ізраіль
български: Израел
भोजपुरी: इजराइल
bamanankan: Israil
বাংলা: ইসরায়েল
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: ইসরাইল
brezhoneg: Israel
bosanski: Izrael
буряад: Израиль
català: Israel
Chavacano de Zamboanga: Israel
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ī-sáik-liĕk
нохчийн: Израиль
Cebuano: Israel
ᏣᎳᎩ: ᎢᏏᎵᏱ
کوردی: ئیسرائیل
corsu: Israele
qırımtatarca: İsrail
čeština: Izrael
kaszëbsczi: Izrael
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Їꙁдраил҄ь
Чӑвашла: Израиль
Cymraeg: Israel
dansk: Israel
Deutsch: Israel
Zazaki: İsrail
dolnoserbski: Israel
डोटेली: इजरायल
ދިވެހިބަސް: އިސްރާއީލު
Ελληνικά: Ισραήλ
English: Israel
Esperanto: Israelo
español: Israel
eesti: Iisrael
euskara: Israel
estremeñu: Israel
فارسی: اسرائیل
suomi: Israel
Võro: Iisrael
Na Vosa Vakaviti: Isireli
føroyskt: Ísrael
français: Israël
arpetan: Israèl
Nordfriisk: Israel
Frysk: Israel
Gaeilge: Iosrael
Gagauz: İsrail
贛語: 以色列
Gàidhlig: Iosrael
galego: Israel
Avañe'ẽ: Israel
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: इस्राएल
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌹𐍃𐍂𐌰𐌴𐌻
ગુજરાતી: ઈઝરાયલ
Gaelg: Israel
Hausa: Isra'ila
客家語/Hak-kâ-ngî: Yî-set-lie̍t
Hawaiʻi: ʻIseraʻela
עברית: ישראל
हिन्दी: इज़राइल
Fiji Hindi: Israel
hrvatski: Izrael
hornjoserbsce: Israel
Kreyòl ayisyen: Izrayèl
magyar: Izrael
Հայերեն: Իսրայել
interlingua: Israel
Bahasa Indonesia: Israel
Interlingue: Israel
Igbo: Israel
Ilokano: Israel
ГӀалгӀай: Жугтече
Ido: Israel
íslenska: Ísrael
italiano: Israele
日本語: イスラエル
Patois: Izrel
la .lojban.: brogu'e
Basa Jawa: Israèl
ქართული: ისრაელი
Qaraqalpaqsha: İzrail
Taqbaylit: Israyil
Адыгэбзэ: Исраел
Kabɩyɛ: Izrɛɛlɩ
Kongo: Israel
Gĩkũyũ: Israel
қазақша: Израиль
kalaallisut: Israel
ភាសាខ្មែរ: អ៊ីស្រាអែល
ಕನ್ನಡ: ಇಸ್ರೇಲ್
한국어: 이스라엘
Перем Коми: Исраэль
Ripoarisch: Israel
kurdî: Îsraêl
коми: Израиль
kernowek: Ysrael
Кыргызча: Асрайыл
Latina: Israël
Ladino: Israel
Lëtzebuergesch: Israel
лезги: Израиль
Lingua Franca Nova: Israel
Limburgs: Israël
Ligure: Isræ
lumbaart: Israel
lingála: Israel
لۊری شومالی: اٛسرائيل
lietuvių: Izraelis
latviešu: Izraēla
मैथिली: इजरायल
мокшень: Израиль
Malagasy: Isiraely
Māori: Iharaira
македонски: Израел
മലയാളം: ഇസ്രയേൽ
монгол: Израиль
मराठी: इस्रायल
Bahasa Melayu: Israel
Malti: Iżrael
Mirandés: Eisrael
မြန်မာဘာသာ: အစ္စရေးနိုင်ငံ
مازِرونی: اسرائیل
Dorerin Naoero: Iteraer
Nāhuatl: Israel
Napulitano: Israele
Plattdüütsch: Israel
Nedersaksies: Israël
नेपाली: इजरायल
नेपाल भाषा: इजरायल
Nederlands: Israël
norsk nynorsk: Israel
norsk: Israel
Novial: Israel
Sesotho sa Leboa: Israel
occitan: Israèl
Livvinkarjala: Izrail
Oromoo: Isiraa'el
ଓଡ଼ିଆ: ଇସ୍ରାଏଲ
Ирон: Израиль
ਪੰਜਾਬੀ: ਇਜ਼ਰਾਇਲ
Kapampangan: Israel
Papiamentu: Israel
Pälzisch: Israel
पालि: इस्रैल
Norfuk / Pitkern: Esrail
polski: Izrael
Piemontèis: Israel
پنجابی: اسرائیل
Ποντιακά: Ισραήλ
پښتو: اسرائيل
português: Israel
Runa Simi: Israyil
Romani: Israel
română: Israel
armãneashti: Israel
tarandíne: Isdraele
русский: Израиль
русиньскый: Ізраіль
Kinyarwanda: Isirayeli
संस्कृतम्: इजराइल
саха тыла: Исраил
sardu: Israele
sicilianu: Israeli
Scots: Israel
davvisámegiella: Israel
srpskohrvatski / српскохрватски: Izrael
Simple English: Israel
slovenčina: Izrael
slovenščina: Izrael
Gagana Samoa: Isalaeru
chiShona: Israel
Soomaaliga: Israaiil
shqip: Izraeli
српски / srpski: Израел
Sranantongo: Israel
SiSwati: Ka-Israyeli
Seeltersk: Israel
Basa Sunda: Israél
svenska: Israel
Kiswahili: Israel
ślůnski: Izrael
தமிழ்: இசுரேல்
ತುಳು: ಇಸ್ರೇಲ್
తెలుగు: ఇజ్రాయిల్
tetun: Izraél
тоҷикӣ: Исроил
Türkmençe: Ysraýyl
Tagalog: Israel
Tok Pisin: Israel
Türkçe: İsrail
татарча/tatarça: Исраил
chiTumbuka: Israel
удмурт: Израиль
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئىسرائىلىيە
українська: Ізраїль
اردو: اسرائیل
oʻzbekcha/ўзбекча: Isroil
vèneto: Israełe
vepsän kel’: Izrail'
Tiếng Việt: Israel
West-Vlams: Israël
Volapük: Yisraelän
Winaray: Israel
Wolof: Israayil
吴语: 以色列
მარგალური: ისრაელი
ייִדיש: ישראל
Yorùbá: Ísráẹ́lì
Vahcuengh: Israel
Zeêuws: Israël
中文: 以色列
文言: 以色列
Bân-lâm-gú: Í-sek-lia̍t
粵語: 以色列
isiZulu: Isreyili