Fosforo
English: Phosphorus

Fosforo
SilicioFosforoIxufre
N

P

As
P-TableImage.svg
Información cheneral
Nombre, simbolo, numeroFosforo, P, 15
Serie quimicaNo metal
Grupo, periodo, bloque153, p
Colorincoloro, blanco, amariello, royo, violeta, negro
PhosphComby.jpg
Peso atomico30.973762(2) g·mol−1
Configuración electronica[Ne] 3s2 3p3
Electrons por capa2, 8, 5
Propiedatz fisicas
Densidat (a t.a.)(blanco) 1.823, (royo) ≈ 2.2 – 2.34, (violeta) 2.36, (negro) 2.69 g·cm−3
Entalpía de fusión(blanco) 0.66 kJ·mol−1
Entalpía de vaporización(blanco) 12.4 kJ·mol−1
Calor especifica(25 °C) (blanco)
23.824 J·mol−1·K−1
Presión de vapor (blanco)
P/Pa1101001 k10 k100 k
at T/K279307342388453549
Presión de vapor (royo, bp. 431 °C)
P/Pa1101001 k10 k100 k
at T/K455489529576635704
Propiedatz atomicas
Estatos d'oxidación5, 4, 3, 2,[1] 1,[2] -1, -2, -3
(Oxido d'acideza meya)
Electronegatividat2.19 (escala de Pauling)
Enerchías d'ionización
(mas)
1ª: 1011.8 kJ·mol−1
2ª: 1907 kJ·mol−1
3ª: 2914.1 kJ·mol−1
Radio covalent107±3 pm
Radio de van der Waals180 pm
Atra información
Ordenación magnetica(blanco,royo,violeta,negro) diamagnetico[3]
Conductividat termal(300 K) (blanco) 0.236, (negro) 12.1 W·m−1·K−1
Modulo de compresión(blanco) 5, (royo) 11 GPa
Numero CAS7723-14-0
Isotopos mas estables
isoANVidaMDED (MeV)PD
31P100%31P ye estable con 16 neutrons
32Psin14.28 dβ1.70932S
33Psyn25.3 dβ0.24933S

O fosforo ye un elemento quimico de numero atomico 15 y simbolo P. Ye un no metal multivalent que perteneixe a o grupo d'o nitrochén (grupo 15) y que se troba en a naturaleza combinato en fosfatos inorganicos y en organismos vivos, pero nunca en estato nativo. Ye muit reactivo y s'oxida espontaniament en contacto con l'oxichén atmosferico emitindo luz, producindo o fenomén d'a fosforescencia.

Ciclo d'o fosforo

Ta más detalles, veyer l'articlo ciclo biocheoquimico d'o fosforoveyer os articlos [[]].

O fosforo se troba en a suya mes gran part en a litosfera,[4] en forma de sedimentos ocianicos, de rocas sedimentarias, de cenisas volcanicas y de minerals accesorios en atras rocas y pasa muito lentament a la hidrosfera y la biosfera muit poco a poco por depender a suya liberación de procesos cheolochicos lentos.

O fosfato liberau por a meteorización quimica d'as rocas con fosfato, (destacando as sedimentarias fosfatadas y as cenisas volcanicas) pasa a lo suelo y l' augua sotorrana, y si no ye preso por os organismos pasando a fer part d'a biosfera ye transportau dica cuencas sedimentarias marinas u lacustres pa sedimentar pa fer part de rocas sedimentarias tornando a la litosfera. En a sedimentación d'o fosfato pueden intervenir os sers vivos.

O fosforo ye absorbiu por os organismos productors fotosinteticos en forma de fosfato y fa part d'os acidos nucleicos, por estar un compent d'os nucleotidos. Entre os sers vivos os vertebraus presentan una proporción mes gran de fostatos por estar formau o suyo teixiu osio en gran mesura por sals de fosfato y calcio. En a formación de depositos sedimentarios con fosfato pueden intervenir os peixes, sobre tot en grans mortaleras que afecten a estos vertebraus. En os ecosistemas terrestres o fosfato permaneixe unas 102-104 anyadas, en os ecosistemas aqüaticos permaneix una a diez anyadas.[4]

En os ecosistemas aqüaticos o fitoplancton prene o fostato disuelto en l'augua, y pasa a traviés de l'alimentación por os diferents elementos d'os retz troficos dica os peixes y atros depredadors. Os despomponedors tornan o fosfato a l'augua marina sobre tot en o fondón. A on bi ha colonias d'aus aqüaticas que minchan peixes (sobre tot aus marinas), se fa un deposito de fosfato con os suyos excrementos que se diz guano y que tradicionalment s'ha feito servir d' abono.

Other Languages
Afrikaans: Fosfor
አማርኛ: ፎስፈረስ
العربية: فسفور
asturianu: Fósforu
azərbaycanca: Fosfor
تۆرکجه: فوسفور
башҡортса: Фосфор
беларуская: Фосфар
беларуская (тарашкевіца)‎: Фосфар
български: Фосфор
भोजपुरी: फॉस्फोरस
বাংলা: ফসফরাস
བོད་ཡིག: འོད་མ།
brezhoneg: Fosfor
bosanski: Fosfor
català: Fòsfor
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Lìng (nguòng-só)
Cebuano: Posporo
کوردی: فۆسفۆر
corsu: Fosfaru
čeština: Fosfor
Чӑвашла: Фосфор
Cymraeg: Ffosfforws
dansk: Fosfor
Deutsch: Phosphor
ދިވެހިބަސް: ފޮސްފަރަސް
Ελληνικά: Φωσφόρος
English: Phosphorus
Esperanto: Fosforo
español: Fósforo
eesti: Fosfor
euskara: Fosforo
فارسی: فسفر
suomi: Fosfori
føroyskt: Fosfor
français: Phosphore
Nordfriisk: Fosfoor
furlan: Fosfar
Gaeilge: Fosfar
贛語:
Gàidhlig: Fosfaras
ગુજરાતી: ફોસ્ફરસ
Gaelg: Fosfaar
客家語/Hak-kâ-ngî: Lìn
Hawaiʻi: Pokepola
עברית: זרחן
हिन्दी: फास्फोरस
Fiji Hindi: Phosphorus
hrvatski: Fosfor
Kreyòl ayisyen: Fosfò
magyar: Foszfor
հայերեն: Ֆոսֆոր
Արեւմտահայերէն: Լուսաբեր (քիմիական տարր)
interlingua: Phosphoro
Bahasa Indonesia: Fosforus
Ido: Fosfo
íslenska: Fosfór
italiano: Fosforo
日本語: リン
la .lojban.: sackycmu
Jawa: Fosfor
ქართული: ფოსფორი
Kabɩyɛ: Fɔsɩfɔrɩ
Gĩkũyũ: Phosphorous
қазақша: Фосфор
ಕನ್ನಡ: ರಂಜಕ
한국어:
kurdî: Fosfor
коми: Фосфор
Кыргызча: Фосфор
Latina: Phosphorus
Lëtzebuergesch: Phosphor
Limburgs: Fosfor
Ligure: Fosforo
lumbaart: Fosforo
lietuvių: Fosforas
latviešu: Fosfors
мокшень: Палыкандор
македонски: Фосфор
മലയാളം: ഫോസ്ഫറസ്
монгол: Фосфор
मराठी: स्फुरद
кырык мары: Фосфор
Bahasa Melayu: Fosforus
эрзянь: Фосфор
Plattdüütsch: Phosphor
नेपाली: फोस्फरस
नेपाल भाषा: फस्फोरस
Nederlands: Fosfor
norsk nynorsk: Fosfor
norsk: Fosfor
Novial: Fosfore
occitan: Fosfòr
Livvinkarjala: Fosforu
ଓଡ଼ିଆ: ଫସ୍‌ଫରସ
ਪੰਜਾਬੀ: ਫ਼ਾਸਫ਼ੋਰਸ
पालि: फस्फोरस
polski: Fosfor
Piemontèis: Fòsfor
پنجابی: فاسفورس
português: Fósforo
Runa Simi: Phusphuru
română: Fosfor
armãneashti: Fosforu
русский: Фосфор
संस्कृतम्: फास्फोरस
sicilianu: Fosfuru
Scots: Phosphorus
srpskohrvatski / српскохрватски: Fosfor
සිංහල: පොස්පරස්
Simple English: Phosphorus
slovenčina: Fosfor
slovenščina: Fosfor
Soomaaliga: Fosforos
shqip: Fosfori
српски / srpski: Фосфор
Seeltersk: Phosphor
Sunda: Fosforus
svenska: Fosfor
Kiswahili: Posferi
தமிழ்: பாசுபரசு
తెలుగు: భాస్వరము
тоҷикӣ: Фосфор
Türkçe: Fosfor
татарча/tatarça: Фосфор
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: فوسفور
українська: Фосфор
اردو: فاسفورس
oʻzbekcha/ўзбекча: Fosfor
vepsän kel’: Fosfor
Tiếng Việt: Phốtpho
Winaray: Fosforo
吴语:
хальмг: Фосфор
isiXhosa: I-Phosphorus
ייִדיש: פאספאר
Yorùbá: Fósfórù
Vahcuengh: Linz
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Lîn
粵語: