Stadt

Stadt

A Schtadt (vom Olthochdütscho: stat → Schtandort, Schtell, vgl.: Staat) ischt a größore, zivilä, zentralisierte, abgrenzte Sidlung mit anar ogono Vorwaltungs- und Vorsorgungsstruktur und anama Krüzungspunkt vo größara Vorkehrsweogo.

Das hoßt, dass also fascht jede Schtadt an zentrala Ort ischt. Abhängig vu dor Größe, Bedeutung odr Funktion vo anar Stadt untorscheidot ma Klinschtadt, Mittelschtadt, Großschtadt, Millionenschtadt, Weltschtadt, Trabantenschtadt und Schlaufschtadt.

Dio uf dean erschto Blick eindeutige Definition hat abor trotzdem a paar Unklarheite, wio zum Bischpiel d "Größe" und s "Abgrenztsin". Z Dänemark zum Beischpil muss a Schtadt mindeschtens 200 Inwohnar hea, im Dütsche und z Frankreich sand as 2000 Inwohnar, i de Schwiiz 10'000 und z Japan 50'000 Inwohnar, dass a Sidlung als Schtadt bezeichnot werdo ka.

Dorzuo kunnt der ursprüngliche Wortschtamm, der usom Mittloltar vom Schtadträet her kunnt. Das ischt s Räet uf ogone Vorwaltung, d Freiheit vo jedom Inwohnar, s Markträet, s Räet für Gerichtsbarkeit, d Ufhäbung vo dor Leibeigenschaft, s Zollräet und s Münzräet. Ou hützutags isch a beschtimmte Inwohnarzahl no ka Garantii zur Erhebung vo anama Dorf odr anar Marktgmuond zu anar Schtadt. As ischt allad no nötig, dass a höhere offizielle Schtell (Exekutive) dean Beschluss usdrücklich fasst. Im Dütsche wär das zum Bischpil d Landesregierung.

I dor Schwiz wird an Ort bloß denn als Schtadt bezeichnot, wenn ar entwedor me as 10'000 Inwohnar hat odr wenn der Ort im Mittloltar (was bodo seolto ischt) scho s Stadtrecht vorlioho kriogt hat.

Schtädt händ drum ou historisch wio ou regional zimlich vorschidone Entschtehungszemmohäng und Schtruktura. So zogot zum Bischpil jetztige Großschtädt vo dor früoinduschtrialisierto Schtaata ondre Schtruktura und Entwicklungsdynamika as dio so gnennto Megacitis vo do Entwicklungs- und Schwelloländor. D Entwicklung vo Schtädt folgt dorbi of vorgiona Schtadtmodellorn.

Literatur

  • Benevolo, L. Die Geschichte der Stadt, Frankfurt 1991
  • Hotzan, J.: DTV-Atlas zur Stadt, München 1994
  • Isenmann, E., Die deutsche Stadt im Spätmittelalter. 1250-1500 - Stadtgestalt, Recht, Stadtregiment, Kirche, Gesellschaft, Wirtschaft, Stuttgart 1988.
  • Krabbe, Wolfgang R.: Die deutsche Stadt im 19. und 20. Jahrhundert : eine Einführung, Vandenhoeck & Ruprecht : Göttingen 1989, 224 S. (=Kleine Vandenhoeck-Reihe 1543) ISBN 3-525-33555-5
  • Mitscherlich, A.: Die Unwirklichkeit unserer Städte, Frankfurt a.M. 1965
  • Stadt (Stadtgemeinde), in: Meyers Konversationslexikon, 4. Aufl. 1888, Bd.15, S.211ff.
Other Languages
Аҧсшәа: Ақалақь
Afrikaans: Stad
አማርኛ: ከተማ
aragonés: Ciudat
Ænglisc: Burg
العربية: مدينة
ܐܪܡܝܐ: ܡܕܝܢܬܐ
مصرى: مدينه
asturianu: Ciudá
авар: Шагьар
Aymar aru: Marka
azərbaycanca: Şəhər
تۆرکجه: شهر
башҡортса: Ҡала
Boarisch: Stod
žemaitėška: Miests
Bikol Central: Syudad
беларуская: Горад
беларуская (тарашкевіца)‎: Горад
български: Град
भोजपुरी: शहर
Bahasa Banjar: Kuta
বাংলা: শহর
བོད་ཡིག: གྲོང་ཁྱེར།
brezhoneg: Kêr
буряад: Хото
català: Ciutat
Chavacano de Zamboanga: Ciudad
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Siàng-chê
нохчийн: ГӀала
Cebuano: Dakbayan
Chamoru: Dangkulo
ᏣᎳᎩ: ᎦᏚᎲᎢ
کوردی: شار
qırımtatarca: Şeer
čeština: Město
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Градъ
Чӑвашла: Хула
Cymraeg: Dinas
dansk: By
Deutsch: Stadt
Zazaki: Sûke
Ελληνικά: Πόλη
emiliàn e rumagnòl: Sitê
English: City
Esperanto: Urbo
español: Ciudad
eesti: Linn
euskara: Hiri
estremeñu: Ciá
فارسی: شهر
suomi: Kaupunki
Võro: Liin
Na Vosa Vakaviti: Siti
føroyskt: Býur
français: Ville
arpetan: Vela
furlan: Citât
Frysk: Stêd
Gagauz: Kasaba
贛語: 城市
Gàidhlig: Baile mòr
galego: Cidade
ગુજરાતી: શહેર
Gaelg: Caayr
客家語/Hak-kâ-ngî: Sàng-sṳ
Hawaiʻi: Kūlanakauhale
עברית: עיר
हिन्दी: शहर
Fiji Hindi: City
hrvatski: Grad
hornjoserbsce: Město
Kreyòl ayisyen: Vil
magyar: Város
հայերեն: Քաղաք
interlingua: Citate
Bahasa Indonesia: Kota
Interlingue: Cité
Igbo: Okeama
Ilokano: Siudad
ГӀалгӀай: Пхье
Ido: Urbo
íslenska: Borg
italiano: Città
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᓄᓇᓖᑦ
日本語: 都市
Patois: Siti
la .lojban.: tcadu
Basa Jawa: Kutha
ქართული: დიდი ქალაქი
Taqbaylit: Aɣrem
Адыгэбзэ: Къалэ
Gĩkũyũ: Cĩtĩ
қазақша: Қала
ಕನ್ನಡ: ನಗರ
한국어: 도시
къарачай-малкъар: Шахар
Ripoarisch: Stadt
kurdî: Bajar
коми: Кар
Кыргызча: Шаар
Latina: Urbs
Ladino: Sivdad
Lëtzebuergesch: Stad
лакку: Шагьру
лезги: Шегьер
Limburgs: Sjtad
lumbaart: Cità
lingála: Engumba
lietuvių: Miestas
latviešu: Pilsēta
मैथिली: शहर
Malagasy: Tanàna
олык марий: Ола
Māori: Tāone
Baso Minangkabau: Kota
македонски: Град
മലയാളം: നഗരം
монгол: Хот
मराठी: शहर
Bahasa Melayu: Bandar raya
Mirandés: Cidade
مازِرونی: شهر
Dorerin Naoero: Tekawa
Nāhuatl: Altepetl
Napulitano: Cità
Plattdüütsch: Stadt
Nedersaksies: Stad (woonstee)
नेपाली: सहर
नेपाल भाषा: नगर
Nederlands: Stad
norsk nynorsk: Storby
norsk: By
Nouormand: Cité
occitan: Vila
Livvinkarjala: Linnu
Ирон: Сахар
ਪੰਜਾਬੀ: ਸ਼ਹਿਰ
Deitsch: Schtadt
Norfuk / Pitkern: Citii
polski: Miasto
پنجابی: شہر
Ποντιακά: Πόλη
português: Cidade
Runa Simi: Hatun llaqta
Romani: Foro
română: Oraș
armãneashti: Câsâbă
tarandíne: Cetata granne
русский: Город
русиньскый: Місто
саха тыла: Куорат
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱱᱟᱜᱟᱨ
sicilianu: Citati
Scots: Ceety
سنڌي: شهر
srpskohrvatski / српскохрватски: Grad
සිංහල: නගර
Simple English: City
slovenčina: Mesto (všeobecne)
slovenščina: Mesto
chiShona: Guta
Soomaaliga: Caasimad
shqip: Qyteti
српски / srpski: Град
Basa Sunda: Kota
svenska: Stad
Kiswahili: Jiji
ślůnski: Mjasto
தமிழ்: மாநகரம்
తెలుగు: నగరము
тоҷикӣ: Шаҳр
ไทย: นคร
Tagalog: Lungsod
Türkçe: Şehir
Xitsonga: Dorobha
татарча/tatarça: Шәһәр
українська: Місто
اردو: شہر
oʻzbekcha/ўзбекча: Shahar
vèneto: Sità
vepsän kel’: Lidn
Tiếng Việt: Thành phố
West-Vlams: Stad
Winaray: Syudad
吴语: 城市
ייִדיש: שטאט
Yorùbá: Ìlú
Zeêuws: Stad
中文: 城市
Bân-lâm-gú: Siâⁿ-chhī
粵語: 城市